Η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ) συνδέεται με δυσκολίες στη συγκέντρωση, στην οργάνωση και στον έλεγχο των παρορμήσεων. Ορισμένα από τα χαρακτηριστικά της, ωστόσο, μπορεί υπό τις κατάλληλες συνθήκες να διευκολύνουν έναν διαφορετικό τρόπο σκέψης, πιο διερευνητικό, ευέλικτο και ανοιχτό σε ασυνήθιστους συνδυασμούς ιδεών.
Αυτή τη σύνδεση ανάμεσα στην προσοχή και τη δημιουργικότητα εξετάζει μια νέα επιστημονική εργασία με τη συμμετοχή της νευροεπιστήμονα Δρος Radwa Khalil από το Constructor University. Οι ερευνητές προτείνουν ότι οι δημιουργικές δραστηριότητες θα μπορούσαν μελλοντικά να αξιοποιηθούν συμπληρωματικά για την υποστήριξη ανθρώπων με ΔΕΠΥ.
Η προσοχή σαν προβολέας
Στην εργασία που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό iScience, η προσοχή παρομοιάστηκε με έναν προβολέα. Όταν η δέσμη φωτός είναι στενή, μας επιτρέπει να συγκεντρωνόμαστε σε μία πληροφορία και να αγνοούμε τους αντιπερισπασμούς. Μια πιο πλατιά δέσμη όμως, μας επιτρέπει να προσλαμβάνουμε ταυτόχρονα περισσότερα ερεθίσματα.
Αυτό το ευρύτερο πεδίο προσοχής μπορεί να καθιστά πιο δύσκολη μια μονότονη εργασία που απαιτεί σταθερή συγκέντρωση. Ταυτόχρονα, όμως, προσφέρει περισσότερα ερεθίσματα για εξερεύνηση. Ιδέες, εικόνες και εμπειρίες που φαίνονται αρχικά ασύνδετες μπορεί να συνδυαστούν με απρόβλεπτους τρόπους και να οδηγήσουν σε μια πρωτότυπη λύση.
Η δημιουργικότητα χρειάζεται ακριβώς αυτή την εναλλαγή. Σε μια πρώτη φάση, το μυαλό αφήνεται να κινηθεί ελεύθερα και να αναζητήσει διαφορετικές πιθανότητες. Στη συνέχεια χρειάζεται έλεγχο και συγκέντρωση, ώστε να αξιολογήσει τις ιδέες και να κρατήσει εκείνες που μπορούν πραγματικά να χρησιμοποιηθούν.
Τα κοινά της δημιουργίας και της ΔΕΠΥ
Η ελεύθερη συνειρμική σκέψη, η τάση να περνάμε γρήγορα από τη μία ιδέα στην άλλη και η περιπλάνηση του νου εμφανίζονται συχνά στη ΔΕΠΥ. Τα ίδια μοτίβα έχουν συνδεθεί και με τη δημιουργικότητα, επειδή διευρύνουν την αναζήτηση πιθανών απαντήσεων.
Αυτό βέβαια δεν σημαίνει ότι κάθε άνθρωπος με ΔΕΠΥ είναι περισσότερο δημιουργικός. Το αποτέλεσμα εξαρτάται από το περιβάλλον, το ενδιαφέρον, το κίνητρο, την κόπωση και τις απαιτήσεις της εκάστοτε δραστηριότητας. Ένα χαρακτηριστικό που ευνοεί τον αυθορμητισμό σε ένα καλλιτεχνικό έργο μπορεί να δυσκολεύει σημαντικά την ολοκλήρωση μιας εργασίας με αυστηρά βήματα και χρονικά όρια.
Μπορεί η δημιουργικότητα να υποστηρίξει την προσοχή;
Τέχνη, μουσική, χορός, γραφή και άλλες δημιουργικές ασχολίες προσφέρουν ένα οργανωμένο πλαίσιο μέσα στο οποίο η προσοχή μπορεί να κινηθεί πιο ελεύθερα, αλλά με συγκεκριμένο σκοπό. Οι ερευνητές εκτιμούν ότι η συστηματική ενασχόληση θα μπορούσε να ενεργοποιεί δίκτυα του εγκεφάλου που συμμετέχουν τόσο στη δημιουργική σκέψη όσο και στον έλεγχο της προσοχής.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η κατάσταση «ροής», όταν απορροφόμαστε τόσο έντονα από μια δραστηριότητα ώστε χάνουμε την αίσθηση του χρόνου. Για ένα παιδί ή έναν ενήλικα με ΔΕΠΥ, ένα δημιουργικό αντικείμενο που προκαλεί γνήσιο ενδιαφέρον μπορεί να προσφέρει μια πιο φυσική οδό προς την παρατεταμένη συγκέντρωση.
Μια ενδιαφέρουσα υπόθεση για τη ΔΕΠΥ που χρειάζεται αποδείξεις
Η συγκεκριμένη δημοσίευση συνοψίζει και ερμηνεύει τα ευρήματα προηγούμενων μελετών και προτείνει ένα πλαίσιο για μελλοντική διερεύνηση, δίχως να αποτελεί κλινική δοκιμή δημιουργικής θεραπείας σε ανθρώπους με ΔΕΠΥ. Δεν γνωρίζουμε ακόμη ποιες δραστηριότητες μπορεί να βοηθούν, ποιοι άνθρωποι ωφελούνται περισσότερο ή πόσο διαρκεί ένα πιθανό όφελος.
Οι δημιουργικές παρεμβάσεις, επομένως, δεν αντικαθιστούν τη διάγνωση, τη φαρμακευτική αγωγή ή την ψυχοθεραπευτική και εκπαιδευτική υποστήριξη όταν αυτές είναι απαραίτητες.