Η νόσος Αλτσχάιμερ εξελίσσεται σιωπηλά για χρόνια προτού εμφανιστούν δυσκολίες στη μνήμη και τη σκέψη. Μέχρι σήμερα, η ανίχνευση αυξημένων επιπέδων βήτα αμυλοειδούς μέσω PET θεωρούνταν ένα από τα πρωιμότερα απεικονιστικά σημάδια αυτής της διαδικασίας.
Τώρα νέα έρευνα μας πηγαίνει ακόμη πίσω στον χρόνο. Επιστήμονες εντόπισαν διαφορές στη δομή του εγκεφάλου ανθρώπων που αργότερα εμφάνισαν υψηλά επίπεδα αμυλοειδούς, τουλάχιστον επτά χρόνια προτού ανιχνευτούν στην εξέταση PET.
Κοιτάζοντας πίσω στις μαγνητικές τομογραφίες
Στη μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο Nature Neuroscience, συνδυάστηκαν στοιχεία από τρεις ομάδες στη Νορβηγία και στις Ηνωμένες Πολιτείες. Η ανάλυση περιέλαβε συνολικά 4.570 μαγνητικές τομογραφίες από 1.051 γνωστικά υγιείς ενήλικες, με ορισμένους να παρακολουθούνται έως και 16 χρόνια.
Από αυτούς, 691 είχαν υποβληθεί και σε εξετάσεις PET για τα επίπεδα βήτα αμυλοειδούς. Οι επιστήμονες ξεχώρισαν όσους πέρασαν με την πάροδο του χρόνου από αρνητική σε θετική εξέταση και επέστρεψαν στις παλαιότερες μαγνητικές τους, αναζητώντας μεταβολές που είχαν προηγηθεί.
Αυτός ο αναδρομικός τρόπος ανάλυσης έδωσε στους ερευνητές πολύτιμα δεδομένα για την περίοδο πριν από την ανίχνευση αυξημένου αμυλοειδούς, όταν όλοι οι συμμετέχοντες εξακολουθούσαν να λειτουργούν φυσιολογικά σε γνωστικό επίπεδο.
Το απρόσμενο εύρημα στον εγκεφαλικό φλοιό
Ο εγκεφαλικός φλοιός είναι το εξωτερικό στρώμα του εγκεφάλου και συμμετέχει, μεταξύ άλλων, στη μνήμη, τη σκέψη και την επεξεργασία των πληροφοριών. Καθώς μεγαλώνουμε γίνεται σταδιακά λεπτότερος, ενώ στα πιο προχωρημένα στάδια του Αλτσχάιμερ η λέπτυνση και η ατροφία είναι εντονότερες.
Στην προκειμένη περίπτωση, ωστόσο, παρατηρήθηκε ένα διαφορετικό μοτίβο. Οι άνθρωποι που αργότερα εμφάνισαν υψηλά επίπεδα αμυλοειδούς είχαν σχετικά παχύτερο φλοιό και μικρότερο ρυθμό λέπτυνσης, κυρίως σε περιοχές του μετωπιαίου λοβού. Οι διαφορές ήταν ορατές στις μαγνητικές τουλάχιστον επτά χρόνια πριν από τη θετική εξέταση PET.
Το μεγαλύτερο πάχος δεν μπορεί να ερμηνευθεί αυτομάτως ως καλό ή κακό σημάδι. Ενδέχεται να αντανακλά μια πρώιμη αντίδραση του εγκεφάλου σε μικρές ποσότητες αμυλοειδούς που βρίσκονται ακόμη κάτω από το όριο ανίχνευσης. Θα μπορούσε επίσης να σχετίζεται με άλλες βιολογικές διεργασίες ή ακόμη και με προϋπάρχουσες διαφορές στη δομή του εγκεφάλου.
Τι αλλάζει στην κατανόηση του Αλτσχάιμερ
Τα ευρήματα αφήνουν ανοιχτά δύο βασικά ενδεχόμενα. Είτε η συσσώρευση του αμυλοειδούς είχε ήδη αρχίσει, αλλά δεν ήταν ακόμη ορατή στην PET, είτε προηγούνται άλλοι μηχανισμοί που μεταβάλλουν τον εγκέφαλο πριν σχηματιστούν οι πλάκες. Η δεύτερη πιθανότητα ενισχύει το επιστημονικό ενδιαφέρον για θεραπείες που δεν θα στοχεύουν αποκλειστικά το αμυλοειδές.
Παρότι οι διαφορές προέκυψαν σε επίπεδο ομάδας και ο αριθμός των συμμετεχόντων που εμφάνισαν θετικό αποτέλεσμα για αυξημένα επίπεδα βήτα αμυλοειδούς ήταν σχετικά μικρός, οι ερευνητές επισημαίνουν ότι η πρώιμη πορεία του Αλτσχάιμερ ίσως είναι πιο σύνθετη απ’ όσο πιστεύαμε.