Ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας μπορεί σε μεγάλο βαθμό να προληφθεί χάρη στον εμβολιασμό κατά του HPV και στον τακτικό προσυμπτωματικό έλεγχο. Νέα δεδομένα από τις ΗΠΑ αποκαλύπτουν, ωστόσο ότι το κενό στην πρόληψη μεγαλώνει. Έως το 2023, σχεδόν μία στις τρεις γυναίκες ηλικίας 21 έως 29 ετών δεν είχε εξεταστεί ποτέ.
Το ποσοστό έφτασε το 31,9%, από 12,5% το 2005. Σε απόλυτους αριθμούς, πρόκειται για περίπου 6,2 εκατομμύρια νέες γυναίκες, έναντι 3,5 εκατομμυρίων πριν από λιγότερο από δύο δεκαετίες.
Η ανάλυση, που δημοσιεύθηκε στο JAMA Network Open, βασίστηκε σε δεδομένα περισσότερων από 106.000 γυναικών ηλικίας 21 έως 65 ετών. Τα στοιχεία προήλθαν από εννέα διαδοχικές έρευνες της αμερικανικής National Health Interview Survey, οι οποίες πραγματοποιήθηκαν μεταξύ 2005 και 2023.
Τι αποκάλυψε η μελέτη
Οι ερευνητές εξέτασαν πόσες γυναίκες ανέφεραν ότι δεν είχαν κάνει ποτέ προσυμπτωματικό έλεγχο για τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας. Στην ομάδα των 30 έως 65 ετών, το αντίστοιχο ποσοστό αυξήθηκε από 5,3% το 2005 σε 14,8% το 2023. Αυτό σημαίνει ότι περίπου μία στις επτά γυναίκες της συγκεκριμένης ηλικιακής ομάδας (συνολικά 9,2 εκατομμύρια) δεν είχε υποβληθεί σε έλεγχο.
Η τάση στις νεότερες ηλικίες επιταχύνθηκε μετά το 2010. Οι ερευνητές αναγνωρίζουν ότι ένα μέρος του ποσοστού είναι αναμενόμενο, καθώς στην ομάδα 21 έως 29 ετών περιλαμβάνονται γυναίκες που μόλις έχουν φτάσει στην ηλικία έναρξης του ελέγχου. Η έκταση και η σταθερή ανοδική πορεία του φαινομένου, όμως, προκαλεί ανησυχία.
Οι ανισότητες πίσω από τους αριθμούς
Η πιθανότητα να μην έχουν υποβληθεί ποτέ σε έλεγχο δεν ήταν ίδια για όλες τις γυναίκες. Το 2023, το υψηλότερο ποσοστό μεταξύ των γυναικών ηλικίας 21 έως 29 ετών καταγράφηκε στις γυναίκες ασιατικής καταγωγής, φτάνοντας το 44,3%, ενώ στις μη ισπανόφωνες λευκές γυναίκες περιορίστηκε στο 28,8%.
Σημαντικές διαφορές παρατηρήθηκαν και ανάλογα με το μορφωτικό επίπεδο. Δεν είχε εξεταστεί ποτέ το 39% των αποφοίτων λυκείου, έναντι 17,1% όσων διέθεταν μεταπτυχιακό ή διδακτορικό τίτλο. Στις μεγαλύτερες ηλικίες, η έλλειψη ασφαλιστικής κάλυψης και η περιοχή κατοικίας συνδέθηκαν επίσης με χαμηλότερη συμμετοχή στον προληπτικό έλεγχο.
Το εμβόλιο HPV και οι πιο προχωρημένες διαγνώσεις
Μια θετική εξέλιξη ήταν η άνοδος του εμβολιασμού κατά του HPV στις νεότερες γυναίκες, από 5,7% το 2008 έφτασε το 54% το 2019. Ο εμβολιασμός αποτελεί σημαντικό μέσο πρόληψης, δεν αντικαθιστά όμως τον προσυμπτωματικό έλεγχο, καθώς δεν καλύπτει όλους τους τύπους HPV που μπορούν να προκαλέσουν καρκίνο.
Παράλληλα, τα στοιχεία από αμερικανικά αρχεία καρκίνου έδειξαν ότι, στις γυναίκες 30 έως 64 ετών, οι διαγνώσεις στις οποίες η νόσος είχε ήδη επεκταθεί πέρα από τον τράχηλο αυξάνονταν κατά περισσότερο από 2% ετησίως μετά το 2017. Στις γυναίκες άνω των 65 ετών, οι απομακρυσμένες μεταστάσεις παρουσίαζαν ανοδική πορεία ήδη από το 2001.
Οι δύο τάσεις εξετάστηκαν παράλληλα, αλλά η μελέτη δεν αποδεικνύει ότι η μείωση του ελέγχου προκάλεσε την αύξηση των προχωρημένων περιστατικών. Τα δεδομένα για τις εξετάσεις βασίστηκαν επίσης στις αναφορές των ίδιων των γυναικών και μπορεί να επηρεάζονται από σφάλματα μνήμης.
Ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας μπορεί να προληφθεί
Το τεστ Παπανικολάου εντοπίζει κυτταρικές αλλοιώσεις που μπορεί αργότερα να εξελιχθούν σε καρκίνο, ενώ το HPV test αναζητά τύπους του ιού υψηλού κινδύνου.
Στην Ελλάδα, σύμφωνα με τις ισχύουσες οδηγίες και το πρόγραμμα «ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ», οι γυναίκες ηλικίας 21 έως 29 ετών υποβάλλονται σε τεστ Παπανικολάου, ενώ από την ηλικία των 30 έως και των 65 ετών προτείνεται HPV-DNA test, με τα διαστήματα επανάληψης να εξαρτώνται από το αποτέλεσμα και το ατομικό ιατρικό ιστορικό.