Όλοι μεγαλώνουμε κατά έναν χρόνο κάθε φορά που έχουμε γενέθλια. Βιολογικά, όμως, η εικόνα είναι πιο περίπλοκη. Δύο άνθρωποι ακριβώς της ίδιας ηλικίας μπορεί να παρουσιάζουν σημαντικές διαφορές ως προς την κατάσταση του οργανισμού τους και τον ρυθμό με τον οποίο μεγαλώνουν. Αυτήν ακριβώς τη διαφορά προσπαθεί να αποτυπώσει η βιολογική ηλικία.
Νέα μελέτη που δημοσιεύθηκε στο Scientific Reports εξέτασε δεδομένα 3.046 συμμετεχόντων της Framingham Offspring Study και διαπίστωσε ότι η επιταχυνόμενη βιολογική γήρανση στη μέση ηλικία συνδεόταν με αυξημένο κίνδυνο καρδιαγγειακής νόσου και θανάτου τόσο στους άνδρες όσο και στις γυναίκες. Όταν όμως οι ερευνητές εξέτασαν την άνοια, παρατήρησαν μια διαφορά ανάμεσα στα δύο φύλα: η σημαντική συσχέτιση εμφανίστηκε στις γυναίκες.
Για τις ανάγκες της συγκεκριμένης μελέτης, οι επιστήμονες χρησιμοποίησαν ανθρωπομετρικούς και βιοχημικούς βιοδείκτες από διαφορετικές εξετάσεις των συμμετεχόντων και υπολόγισαν τη βιολογική ηλικία με ειδικό στατιστικό μοντέλο.
Στη συνέχεια χώρισαν τους συμμετέχοντες σε τρεις κατηγορίες: εκείνους των οποίων η βιολογική ηλικία ήταν υψηλότερη από την αναμενόμενη για τη χρονολογική τους ηλικία, εκείνους στους οποίους οι δύο ηλικίες περίπου συμβάδιζαν και εκείνους που παρουσίαζαν επιβραδυνόμενη βιολογική γήρανση.
Με απλά λόγια, δύο άνθρωποι μπορεί να είναι 55 ετών, αλλά ο οργανισμός του ενός να εμφανίζει χαρακτηριστικά που παραπέμπουν σε ταχύτερη γήρανση.
Βιολογική ηλικία & άνοια: Τι έδειξαν 26 χρόνια παρακολούθησης
Οι συμμετέχοντες ήταν κατά μέσο όρο 55 ετών κατά την έναρξη της μελέτης και το 55% ήταν γυναίκες. Η διάμεση διάρκεια παρακολούθησης έφτασε τα 26 χρόνια για την άνοια και τη θνησιμότητα.
Στο διάστημα αυτό καταγράφηκαν:
- 713 καρδιαγγειακά επεισόδια,
- 1.105 θάνατοι,
- 265 περιπτώσεις άνοιας.
Σε σύγκριση με όσους παρουσίαζαν επιβραδυνόμενη βιολογική γήρανση, οι άνδρες με επιταχυνόμενη βιολογική ηλικία είχαν 1,6 φορές υψηλότερο κίνδυνο καρδιαγγειακής νόσου, ενώ στις γυναίκες ο κίνδυνος ήταν 1,8 φορές υψηλότερος.
Η επιταχυνόμενη βιολογική γήρανση συνδέθηκε επίσης με σημαντικά υψηλότερο κίνδυνο θανάτου και στα δύο φύλα.
Η διαφορά που παρατηρήθηκε στις γυναίκες
Το πιο ενδιαφέρον εύρημα αφορούσε την άνοια. Στους άνδρες, η επιταχυνόμενη βιολογική ηλικία δεν συνδέθηκε με στατιστικά σημαντική αύξηση του κινδύνου άνοιας. Στις γυναίκες, αντίθετα, όσες εμφάνιζαν επιταχυνόμενη βιολογική γήρανση είχαν περίπου 2,1 φορές υψηλότερο κίνδυνο άνοιας σε σύγκριση με εκείνες που βρίσκονταν στην ομάδα της επιβραδυνόμενης γήρανσης.
Το εύρημα δεν είναι μεμονωμένο. Άλλη πρόσφατη προοπτική μελέτη σε περισσότερες από 6.000 γυναίκες συνέδεσε ορισμένους δείκτες επιταχυνόμενης επιγενετικής γήρανσης με υψηλότερο κίνδυνο εμφάνισης ήπιας γνωστικής διαταραχής ή πιθανής άνοιας. Ωστόσο, δεν έδωσαν όλοι οι τρόποι μέτρησης της βιολογικής γήρανσης τα ίδια αποτελέσματα, κάτι που υπογραμμίζει πόσο σύνθετο παραμένει το πεδίο.
Μπορούμε λοιπόν να «μετρήσουμε» τον κίνδυνο άνοιας;
Όχι ακόμη. Η έρευνα ήταν παρατηρητική, επομένως μπορεί να εντοπίσει συσχετίσεις αλλά δεν μπορεί να αποδείξει ότι η ταχύτερη βιολογική γήρανση προκαλεί άνοια. Επιπλέον, δεν υπάρχει σήμερα ένας ενιαίος, καθολικά αποδεκτός τρόπος υπολογισμού της βιολογικής ηλικίας. Διαφορετικές μέθοδοι χρησιμοποιούν διαφορετικούς βιοδείκτες και μπορεί να καταλήγουν σε διαφορετικές εκτιμήσεις.
Οι ίδιοι οι ερευνητές περιγράφουν τη βιολογική ηλικία ως έναν δείκτη που επιχειρεί να προσεγγίσει τη διαδικασία της γήρανσης και επισημαίνουν ότι άλλοι βιοδείκτες, τους οποίους δεν διέθεταν, ενδέχεται να ήταν ακόμη πιο σχετικοί με αυτήν.
Υπάρχει και ένας ακόμη περιορισμός: όταν η βιολογική ηλικία προστέθηκε σε μοντέλα που ήδη λάμβαναν υπόψη γνωστούς παράγοντες κινδύνου, η βελτίωση της δυνατότητας πρόβλεψης ήταν μικρή. Επομένως, δεν μιλάμε για ένα νέο τεστ που μπορεί σήμερα να προβλέψει ποιος θα εμφανίσει άνοια.
Η βιολογική ηλικία ως ένα κομμάτι του παζλ
Η αξία τέτοιων ερευνών βρίσκεται περισσότερο στο ότι εξετάζουν τη γήρανση ως μια συνολική διαδικασία και όχι ως έναν αριθμό στο ημερολόγιο. Παράγοντες όπως η αρτηριακή πίεση, το σάκχαρο, το κάπνισμα, το σωματικό βάρος και γενικότερα η κατάσταση διαφορετικών συστημάτων του οργανισμού αποτελούν ήδη σημαντικά κομμάτια της εικόνας της υγείας μας. Η βιολογική ηλικία ενδέχεται στο μέλλον να βοηθήσει τους επιστήμονες να συνδυάζουν τέτοιες πληροφορίες και να εντοπίζουν ανθρώπους που φαίνεται να γερνούν ταχύτερα από το αναμενόμενο. Προς το παρόν, όμως, δεν αποτελεί καθιερωμένο κλινικό εργαλείο ούτε αλλάζει τις υπάρχουσες συστάσεις πρόληψης.
Αυτό που δείχνει η νέα μελέτη είναι κάτι πιο συγκεκριμένο: ο τρόπος με τον οποίο γερνά συνολικά ο οργανισμός στη μέση ηλικία μπορεί να σχετίζεται με την υγεία πολλά χρόνια αργότερα – και η σχέση αυτή φαίνεται πως αξίζει ιδιαίτερη διερεύνηση στις γυναίκες.