«Θεαματική πρόοδος: εμβόλιο αποτρέπει την επανεμφάνιση καρκίνου σε κλινική δοκιμή». «Η αξία της μετοχής της Moderna υπερδιπλασιάζεται μετά από την επιτυχία αντικαρκινικού εμβολίου mRNA». «Η εξαιρετική επιτυχία των Moderna και Merck μπορεί να ανοίξει τον δρόμο για μια νέα γενιά εμβολίων κατά του καρκίνου».
Αυτοί ήταν ορισμένοι από τους τίτλους που «στόλισαν» (την προηγούμενη εβδομάδα) την είδηση για μια επιτυχημένη κλινική δοκιμή του intismeran, ενός εξατομικευμένου εμβολίου τεχνολογίας mRNA κατά του μελανώματος – μιας από τις πιο επιθετικές μορφές καρκίνου του δέρματος.
Αναμφίβολα, η εξέλιξη είναι ιδιαίτερα ενθαρρυντική, ωστόσο το πιο κρίσιμο ερώτημα αφορά το μέλλον: πρόκειται για μια σημαντική μεν αλλά μεμονωμένη επιτυχία ή μήπως ανοίγει τον δρόμο για έναν εντελώς νέο τρόπο αντιμετώπισης του καρκίνου γενικότερα;
Τα τελευταία χρόνια η ανοσοθεραπεία αποτελεί ένα από τα πιο ισχυρά όπλα της ιατρικής στη μάχη κατά του καρκίνου, με τους επιστήμονες να εξετάζουν διάφορους τρόπους ενίσχυσης του ανοσοποιητικού συστήματος, ώστε να μπορεί να εντοπίζει και να καταστρέφει τους καρκινικούς όγκους. Ωστόσο, όπως γράφει ο Economist, παρά τα δισεκατομμύρια που δαπανήθηκαν, μια από τις πιο παλιές πρακτικές της ανοσοθεραπείας –τα εμβόλια– έως σήμερα δεν είχε κανένα αποτέλεσμα στη μάχη κατά της νόσου, η οποία εξακολουθεί να σκοτώνει εκατομμύρια ανθρώπους σε όλον τον κόσμο (περίπου δέκα εκατομμύρια το 2024, σύμφωνα με πρόσφατη έκθεση του ΠΟΥ).
Στη θεωρία, αυτό που καλείται να κάνει ένα εμβόλιο κατά του καρκίνου είναι να ειδοποιεί το ανοσοποιητικό σύστημα για την παρουσία νέων, μεταλλαγμένων πρωτεϊνών στον οργανισμό, των λεγόμενων νεοαντιγόνων, που εντοπίζονται στους καρκινικούς όγκους· και αν το ανοσοποιητικό σύστημα τις αναγνωρίζει ως ξένες, να εξαλείφει τα κύτταρα που τις φέρουν. Στην πράξη, όμως, η ιδέα αυτή δεν λειτούργησε ποτέ αποτελεσματικά.
Καταρχάς, αποδείχτηκε ότι η στόχευση μίας μόνο πρωτεΐνης δεν ήταν αρκετή, καθώς ο όγκος μπορούσε να σταματήσει να την παράγει, ενώ ορισμένα από τα πρώτα εμβόλια στόχευαν εξαρχής λάθος πρωτεΐνες. Επιπλέον, οι όγκοι συχνά καταφέρνουν να καταστέλλουν την ανοσολογική απόκριση.
Ομως η εμφάνιση των λεγόμενων αναστολέων ανοσολογικών σημείων ελέγχου –φαρμάκων που μπλοκάρουν αυτή την διαδικασία καταστολής– αναζωπύρωσε το ενδιαφέρον για τα εμβόλια κατά του καρκίνου. Πιο συγκεκριμένα, οι ερευνητές άρχισαν να εξετάζουν αν θα ήταν αποτελεσματικά εφόσον χορηγούνταν παράλληλα με αναστολείς σημείων ελέγχου.
Μια από τις ιδέες που προέκυψαν ήταν εκείνη της παρασκευής εξατομικευμένων εμβολίων με βάση νεοαντιγόνα που είναι μοναδικά στον εκάστοτε υπό αντιμετώπιση όγκο. Αυτό θεωρούνταν κάποτε εξαιρετικά δύσκολο, κυρίως λόγω του χρόνου που απαιτούνταν για την παρασκευή ενός εμβολίου. Πλέον, όμως, η τεχνολογία mRNA επιτρέπει τη δημιουργία νέων εμβολίων μέσα σε λίγες εβδομάδες.
Το intismeran, χορηγούμενο μαζί με έναν αναστολέα σημείων ελέγχου, άρχισε να δοκιμάζεται κλινικά σε ασθενείς με μελάνωμα πριν από χρόνια. Σήμερα, τα ενδιάμεσα αποτελέσματα της Moderna δικαιολογημένα προκαλούν ενθουσιασμό, καθώς δείχνουν καταρχάς ότι το συγκεκριμένο εμβόλιο πράγματι λειτουργεί, αλλά και ότι –κατ’ επέκταση– λειτουργεί (και αυτό είναι το πιο ελπιδοφόρο) και η ιδέα της στόχευσης νεοαντιγόνων μοναδικών σε κάθε καρκίνο.
Αυτό που γνωρίζουμε από τα μέχρι στιγμής διαθέσιμα αποτελέσματα είναι ότι σε ασθενείς που είχαν υποβληθεί σε χειρουργική αφαίρεση του μελανώματος το εμβόλιο καθυστέρησε την επανεμφάνιση της νόσου. Υπάρχουν, βέβαια, ορισμένες σημαντικές επιφυλάξεις. Το πρώτο που σημειώνει ο Economist είναι πως η καθυστέρηση της υποτροπής μπορεί να παρατείνει τη συνολική διάρκεια επιβίωσης, μπορεί όμως και να μην έχει καμία επίδραση σε αυτήν.
Επίσης, καθώς ούτε η κλίμακα της ανταπόκρισης ούτε το κόστος της θεραπείας είναι ακόμα γνωστά, ενδέχεται να αποδειχτεί ότι το εμβόλιο προσφέρει ένα οριακό όφελος με τεράστιο κόστος. Επιπλέον, τα μελανώματα συγκαταλέγονται μεταξύ των καρκίνων που διεγείρουν εντονότερα το ανοσοποιητικό σύστημα, οπότε ό,τι λειτουργεί σε αυτή την περίπτωση ενδέχεται να μην είναι αποτελεσματικό σε άλλες.
Πάντως οι ειδικοί αισιοδοξούν. Μιλώντας στον Economist, ο Ελάντ Σαρόν, ογκολόγος στο Dana-Farber Cancer Institute της Βοστώνης, χαρακτηρίζει την εξέλιξη «πολλά υποσχόμενη τόσο για το μελάνωμα όσο και για τον καρκίνο συνολικά». Αλλωστε, όπως παρατηρεί, η επανάσταση της ανοσοθεραπείας άρχισε με τις πρώτες εγκρίσεις θεραπειών για το μελάνωμα.
Ακόμη πιο ενθαρρυντικό είναι ότι η εξέλιξη αυτή δείχνει τον δρόμο για έναν καλύτερο τρόπο πρόληψης της υποτροπής του καρκίνου. Οι υπάρχουσες θεραπείες αφήνουν μερικές φορές πίσω τους μικροσκοπικές συστάδες καρκινικών κυττάρων, οι οποίες μπορεί αργότερα να εξελιχθούν ξανά σε όγκους. Ενα ανοσοποιητικό σύστημα ενισχυμένο από το εμβόλιο θα μπορούσε να εντοπίζει και να εξουδετερώνει αυτά τα κύτταρα. Ενα εμβόλιο κατά του καρκίνου θα μπορούσε επίσης να περιορίσει την ανάγκη για επιβαρυντικές θεραπείες, όπως η ακτινοθεραπεία και η χημειοθεραπεία.
Στην παρούσα φάση, η Moderna και η Merck, δηλαδή οι εταιρείες που βρίσκονται πίσω από το εν λόγω εμβόλιο, επιταχύνουν τις κλινικές δοκιμές και σε άλλες μορφές καρκίνου, όπως του πνεύμονα, της ουροδόχου κύστης και του νεφρού. Στα επόμενα χρόνια, τα αποτελέσματα αυτών των δοκιμών, μαζί με τα πλήρη αποτελέσματα της μελέτης για το μελάνωμα, θα επιτρέψουν να αξιολογηθεί η πραγματική έκταση της επιτυχίας – εφόσον, βεβαίως, αποδειχτεί ότι πρόκειται για μια πραγματικά ιστορική εξέλιξη στη μάχη κατά του καρκίνου.
Ακολούθησε το Protagon στο Google News
Πρόσθεσε το Protagon ως προτιμώμενη πηγή στη Google