Ο ύπνος θεωρείται μία από τις σημαντικότερες διαδικασίες για την αποθήκευση και την επεξεργασία των αναμνήσεων. Ωστόσο, νέα έρευνα από το Πανεπιστήμιο του Φράιμπουργκ στη Γερμανία δείχνει ότι ορισμένοι ήχοι κατά τη διάρκεια του ύπνου μπορεί να επηρεάζουν αρνητικά τη λειτουργία του εγκεφάλου, ακόμη και όταν το άτομο δεν ξυπνά.
Οι ερευνητές στην εν λόγω μελέτη, που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό iScience, διαπίστωσαν ότι τυχαίες σειρές ήχων, όπως επαναλαμβανόμενα «κλικ» που ακούγονταν μέσω ακουστικών κατά τη διάρκεια του ύπνου, μείωσαν σημαντικά τα αργά εγκεφαλικά κύματα που συνδέονται με τη βαθιά ξεκούραση και την αποθήκευση νέων πληροφοριών. Παρόλο που η συνολική διάρκεια του ύπνου παρέμεινε σχεδόν ίδια, η ποιότητά του επηρεάστηκε.
Πώς πραγματοποιήθηκε η μελέτη
Στη μελέτη συμμετείχαν 20 υγιείς άνδρες ηλικίας 18 έως 31 ετών. Κάθε συμμετέχων επισκέφθηκε δύο φορές ένα εργαστήριο ύπνου. Πριν από τον μεσημεριανό ύπνο, οι ερευνητές τους έδωσαν δύο διαφορετικές δοκιμασίες μνήμης.
Η πρώτη εξέταζε τη χωρική και οπτική μνήμη, όπως την ικανότητα να θυμούνται διαδρομές σε έναν λαβύρινθο ή ζευγάρια λέξεων. Η δεύτερη αξιολογούσε την εκμάθηση μιας κινητικής δεξιότητας μέσω μιας άσκησης με τα δάχτυλα.
Στη συνέχεια, οι συμμετέχοντες κοιμήθηκαν για τρεις ώρες. Σε μία από τις επισκέψεις άκουγαν τυχαίες σειρές ήχων μέσω ακουστικών, ενώ στη δεύτερη κοιμήθηκαν σε απόλυτη ησυχία. Η δραστηριότητα του εγκεφάλου καταγράφηκε με ειδικούς αισθητήρες και οι δοκιμασίες μνήμης επαναλήφθηκαν αμέσως μετά το ξύπνημα.
Σε ποια φάση του επηρεάστηκε περισσότερο ο ύπνος;
Οι ερευνητές παρατήρησαν ότι οι ήχοι δεν προκάλεσαν ξύπνημα ούτε μείωσαν σημαντικά τη συνολική διάρκεια του ύπνου. Ωστόσο, άλλαξαν τη δομή του. Ο χρόνος ύπνου στη βαθιά φάση μειώθηκε και αντικαταστάθηκε από πιο ελαφριές φάσεις.
Παράλληλα, τα αργά εγκεφαλικά κύματα, τα οποία θεωρούνται σημαντικά για τη μεταφορά πληροφοριών από τη βραχυπρόθεσμη στη μακροπρόθεσμη μνήμη, εμφανίστηκαν περίπου κατά το ήμισυ λιγότερο συχνά όταν υπήρχαν ήχοι.
Ποια είδη μνήμης επηρεάστηκαν
Η επίδραση δεν ήταν ίδια σε όλες τις μορφές μνήμης. Η μεγαλύτερη απώλεια παρατηρήθηκε στην οπτικοχωρική μνήμη, δηλαδή στην ικανότητα να θυμόμαστε εικόνες, σχήματα και χώρους. Αντίθετα, η μνήμη λέξεων και η εκμάθηση κινητικών δεξιοτήτων παρέμειναν σχεδόν ανεπηρέαστες.
Οι επιστήμονες εξηγούν ότι η οπτικοχωρική μνήμη εξαρτάται περισσότερο από τον βαθύ ύπνο και τη λειτουργία του ιππόκαμπου, μιας περιοχής του εγκεφάλου που παίζει βασικό ρόλο στη δημιουργία νέων αναμνήσεων.
Ο ύπνος δεν βλάπτεται από κάθε ήχο
Οι ερευνητές τονίζουν ότι δεν σημαίνει πως κάθε ήχος κατά τον ύπνο είναι επιβλαβής. Προηγούμενες μελέτες έχουν δείξει ότι συγκεκριμένοι ήχοι, συγχρονισμένοι σωστά με τα εγκεφαλικά κύματα, μπορεί ακόμη και να ενισχύουν τη μνήμη.
Ωστόσο, η νέα μελέτη δείχνει ότι ο τυχαίος θόρυβος, όπως μια τηλεόραση που παίζει στο βάθος ή συνεχείς ήχοι κατά τη διάρκεια του ύπνου, μπορεί να μειώσει την ποιότητα της ξεκούρασης χωρίς να το αντιλαμβανόμαστε.
Η διάρκεια του ύπνου από μόνη της δεν αρκεί για να αξιολογηθεί η ποιότητά του, αφού σημαντικό ρόλο παίζει και το τι συμβαίνει μέσα στον εγκέφαλο κατά τη διάρκεια αυτών των ωρών.