Ερευνητές ανακάλυψαν έναν άγνωστο μέχρι τώρα «διακόπτη συγκέντρωσης» σε ένα εξελικτικά αρχαίο τμήμα του εγκεφάλου. Η ανακάλυψη αυτή ενδέχεται να προσφέρει νέα στοιχεία για την κατανόηση και τη θεραπεία της ΔΕΠΥ (Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής & Υπερκινητικότητας).
Ένα ενσωματωμένο «φίλτρο» προσοχής στον εγκέφαλο
Επιστήμονες από το Πανεπιστήμιο Johns Hopkins εντόπισαν μια μικρή ομάδα νευρώνων σε μια αρχαία περιοχή του εγκεφάλου, η οποία λειτουργεί ως φίλτρο: βοηθά τον οργανισμό να αγνοεί τους περισπασμούς και να εστιάζει σε ό,τι είναι πραγματικά σημαντικό.
Όταν οι ερευνητές απενεργοποίησαν προσωρινά αυτούς τους νευρώνες σε ποντίκια, τα ζώα εμφάνισαν ακραία διάσπαση προσοχής – παρόμοια με αυτή που παρατηρείται στη ΔΕΠΥ. Ωστόσο, μόλις οι νευρώνες ενεργοποιήθηκαν ξανά, τα ποντίκια ανέκτησαν αμέσως τη φυσιολογική τους ικανότητα να αγνοούν ακόμη και πολύ έντονα ερεθίσματα.
«Το σήμα κατατεθέν της ΔΕΠΥ είναι ότι ακόμα και οι πιο αδύναμοι περισπασμοί αποσπούν την προσοχή -και αυτό ακριβώς είδαμε εδώ όταν σιωπήσαμε αυτούς τους νευρώνες», δήλωσε ο Shreesh Mysore, νευροεπιστήμονας και επικεφαλής της έρευνας που δημοσιεύτηκε στο Nature Communications.
Γιατί αλλάζουν τα δεδομένα για την επιστήμη
Για πολλά χρόνια, η επιστημονική κοινότητα πίστευε ότι η προσοχή ελέγχεται κυρίως από τον προμετωπιαίο φλοιό, μια περιοχή του εγκεφάλου που είναι ιδιαίτερα ανεπτυγμένη στους ανθρώπους και τα θηλαστικά. Όμως, αυτό το σκεπτικό άφηνε ένα μεγάλο ερώτημα: Πώς καταφέρνουν και συγκεντρώνονται άλλα ζώα (όπως τα πουλιά ή τα ψάρια) που δε διαθέτουν ανεπτυγμένο προμετωπιαίο φλοιό;
Η απάντηση κρυβόταν στο στέλεχος του εγκεφάλου
Οι ερευνητές εντόπισαν ένα δίκτυο ανασταλτικών νευρώνων στο εγκεφαλικό στέλεχος.
Το συγκεκριμένο δίκτυο υπάρχει σε όλα τα σπονδυλωτά ζώα εδώ και εκατοντάδες εκατομμύρια χρόνια.
Η ανακάλυψη αποδεικνύει ότι η ικανότητα επιλογής και φιλτραρίσματος των πληροφοριών (επιλεκτική χωρική προσοχή) είναι μια βαθιά ριζωμένη, αρχαία εξελικτική λειτουργία.
Το πείραμα με τα ποντίκια
Για να δοκιμάσουν τη λειτουργία αυτών των κυττάρων, οι επιστήμονες εκπαίδευσαν ποντίκια σε ένα τεστ προσοχής παρόμοιο με αυτό που γίνεται στους ανθρώπους:
Τα ποντίκια έπρεπε να εστιάζουν σε οπτικά σήματα που εμφανίζονταν ακριβώς μπροστά τους για να πάρουν μια επιβράβευση.
Παράλληλα, στην άκρη της οθόνης εμφανίζονταν άλλα σήματα που σκοπό είχαν να τους αποσπάσουν την προσοχή.
Τα ποντίκια ολοκλήρωναν τη δοκιμασία με επιτυχία, μέχρι τη στιγμή που οι επιστήμονες «έσβησαν» τους συγκεκριμένους νευρώνες στο εγκεφαλικό στέλεχος, κάνοντάς τα υπερβολικά ευάλωτα σε κάθε περισπασμό.
Οι ερευνητές απέκλεισαν το ενδεχόμενο τα ποντίκια να αποτυγχάνουν λόγω προβλημάτων όρασης ή κίνησης. Το μόνο που επηρεάστηκε ήταν η ικανότητά τους να συγκρίνουν τις πληροφορίες και να επιλέγουν πού πρέπει να δώσουν προσοχή.
Ελπίδα για πιο στοχευμένες θεραπείες σε ΔΕΠΥ και Αυτισμό
Οι επιστήμονες τονίζουν ότι όλες οι ενδείξεις δείχνουν πως αυτοί οι νευρώνες υπάρχουν και στον ανθρώπινο εγκέφαλο.
Τα επόμενα βήματα της έρευνας θα εστιάσουν στη μελέτη αυτών των κυττάρων σε άτομα με ΔΕΠΥ και αυτισμό. Εάν επιβεβαιωθεί ότι οι νευρώνες αυτοί υπολειτουργούν ή λειτουργούν διαφορετικά στις συγκεκριμένες καταστάσεις, η ανακάλυψη θα ανοίξει τον δρόμο για τη δημιουργία πολύ πιο στοχευμένων φαρμάκων και θεραπειών στο μέλλον.