Η γάτα σου σηκώνει το βλέμμα της και σου μιλάει με τη φωνή του καλύτερου φίλου σου. Μια παλιά ερωμένη σού χτυπάει την πόρτα και σε φιλάει παθιασμένα στο στόμα. Με τρόμο συνειδητοποιείς ότι πέφτεις από την κορυφή ενός τεράστιου ουρανοξύστη. Τα όνειρα που βλέπουμε στον ύπνο μας μπορεί να είναι συγκινητικά, ξεκαρδιστικά ή τρομακτικά, αλλά σχεδόν πάντα δεν είναι παράλογα.
Ο Φρόιντ τα θεωρούσε πηγή άντλησης σοβαρών συμπερασμάτων σχετικά με την ψυχική ή σωματική υγεία, ή με τις αληθινές επιθυμίες των ανθρώπων. Τα τελευταία χρόνια οι έρευνες νευροεπιστημόνων και αναλυτών τεχνολογικών δεδομένων καταδεικνύουν ότι οι παλιοί ψυχαναλυτές που ασχολούνταν με την ανάλυση των ονείρων μπορεί τελικά να είχαν δίκιο, όπως αναφέρει ρεπορτάζ της βρετανικής Telegraph.
Ουδείς γνωρίζει ακριβώς γιατί ονειρευόμαστε, αν και φαίνεται ότι η διαδικασία έχει να κάνει με την ενοποίηση της μνήμης. Αλλά το μεγαλύτερο μέρος της έρευνας που διεξήχθη τα τελευταία χρόνια «επικυρώνει την υπόθεση της συνέχειας, ότι δηλαδή αυτό που βιώνουμε στη ζωή μας αντικατοπτρίζεται στα όνειρά μας και τα πράγματα που είναι πιο ασυνείδητα κατά τη διάρκεια της ημέρας γίνονται πιο σαφή τη νύχτα», λέει ο καθηγητής Πληροφορικής Λούκα Μαρία Αϊέλο.
Οι έρευνες του ιταλού καθηγητή του Πανεπιστημίου Πληροφορικής της Κοπεγχάγης δείχνουν ότι τα όνειρα επηρεάζονται από τα διεθνή γεγονότα. Σύμφωνα με μία από τις μελέτες του, στις ΗΠΑ οι εφιάλτες ήταν πιο συνήθεις στη δεκαετία του 1960 από ό,τι σήμερα, ενώ η συχνότητά τους μειώθηκε σταδιακά στις δεκαετίες που ακολούθησαν και αυξήθηκαν μόνο την περίοδο της πανδημίας, λόγω του στρες και του άγχους που επικρατούσε.
Από την άλλη, ο δρ Αμπιντέμι Οτάικου, νευροεπιστήμονας στο Imperial College του Λονδίνου, που έχει επίσης μελετήσει τα όνειρα, πιστεύει ότι ορισμένα μας προετοιμάζουν για τις αντιξοότητες στον πραγματικό κόσμο, ενώ άλλα αντανακλούν την επεξεργασία παρελθοντικών γεγονότων, παρότι μπορεί να μοιάζουν «εντελώς τυχαία».
Μπορεί όλοι μας να θέλουμε να πιστεύουμε ότι τα όνειρά μας είναι μοναδικά, όμως κάποιες έρευνες δείχνουν ότι το 70% των ανθρώπων βιώνουν τα πιο κοινά ονειρικά θέματα, όπως πτώση, πτήση ή απώλεια δοντιών – ενώ γενικά, κάθε όνειρο μπορεί να ταξινομηθεί σε μία από μόλις 40 διαφορετικές κατηγορίες. Η Telegraph ρώτησε τους ειδικούς για τα πιο συνηθισμένα όνειρα και για τα όσα αυτά αποκαλύπτουν για εκείνους που τα βλέπουν.
Απώλεια δοντιών
Περίπου το 40% των ανθρώπων βλέπουν στον ύπνο τους ότι χάνουν τα δόντια τους, γεγονός που συνδέεται συχνά με το άγχος. Διάφοροι πολιτισμοί δίνουν διαφορετικές ερμηνείες. Στην Κίνα η απώλεια δοντιών συνδέεται με τα ψέματα και τις απάτες, ενώ οι αρχαίοι Ελληνες πίστευαν ότι συμβόλιζαν την οικονομική καταστροφή. Για τους ιθαγενείς της Αμερικής ήταν προειδοποίηση επερχόμενου θανάτου.
Αλλά υπάρχει μια πιο απλή εξήγηση, σύμφωνα με τον δρ Οτάικου. Στη διάρκεια του ύπνου η ικανότητα του εγκεφάλου να αντιλαμβάνεται τι συμβαίνει γύρω του μειώνεται αλλά δεν χάνεται εντελώς. Πολλοί τρίζουν τα δόντια τους στον ύπνο τους, οπότε ονειρεύονται ότι τα χάνουν, κυρίως λόγω άγχους για τα καθημερινά τους προβλήματα. «Υπάρχουν έρευνες που τα συνδέουν με τη στοματική υγεία, αλλά η συσχέτιση είναι αρκετά αδύναμη», είπε ο καθηγητής στην Telegraph.
Ελεύθερη πτώση
Τα όνειρα που καταλήγουν σε πτώση αντικατοπτρίζουν το γεγονός ότι βιώνουμε υψηλό επίπεδο άγχους ή υπερφόρτωσης στην καθημερινή ζωή – έχουμε πολλές εκκρεμότητες και ο εγκέφαλός μας εργάζεται υπερωρίες ώστε να μας προετοιμάσει για πιθανές επερχόμενες απειλές. Σύμφωνα με τον δρ Οτάικου αυτό απαντά μάλλον στο γιατί μια έρευνα καταδεικνύει ότι περίπου οι μισοί άνθρωποι βλέπουν στον ύπνο τους ότι πέφτουν από μεγάλο ύψος.
Από την άλλη, μελέτες δείχνουν ότι άτομα με αγχώδεις διαταραχές έχουν μεγαλύτερο όγκο αρνητικών ονείρων όπου αισθάνονται ότι χάνουν τον έλεγχο, με αποτέλεσμα να βλέπουν στον ύπνο τους ότι πέφτουν ή ότι τους κυνηγούν ή ότι διώχνουν ανεπιθύμητους επισκέπτες. Ο καθηγητής ανέφερε στην Telegraph ότι «οι άνθρωποι με υψηλότερα επίπεδα νευρωτισμού και άγχους είναι πιο πιθανό να έχουν περισσότερους εφιάλτες, όπως όσοι έχουν βιώσει τραυματικά γεγονότα».
Το άγχος των εξετάσεων
Τα όνειρα που συνδέονται με το άγχος των εξετάσεων είναι πιο κοινά σε ανθρώπους ηλικίας 50 έως 60 ετών, παρότι δεν έχουν δώσει εξετάσεις επί δεκαετίες, ως αντίδραση στο στρες, σύμφωνα με τον δρ Οτάικου. Ο εγκέφαλος έχει καταγράψει ως σημαντικό το άγχος των εξετάσεων και εμφανίζει αντίστοιχα όνειρα πιο συχνά. Μια μελέτη διαπίστωσε ότι το 34% των ανθρώπων έχουν δει αγχωτικά όνειρα με αυτό το θέμα.
«Ενδεχομένως όσοι βλέπουν τέτοια όνειρα να είναι πιο ευσυνείδητοι, γεγονός που τους κάνει να μελετούν περισσότερο», σημείωσε ο δρ Οτάικου στην Telegraph, τονίζοντας όμως ότι όσο πιο ηλικιωμένοι είναι εκείνοι που τα βλέπουν, τόσο πιο πιθανό είναι να αντιμετωπίζουν γενικότερα άγχη. «Μια αποτελεσματική ρουτίνα ύπνου χωρίς στρεσογόνους παράγοντες, όπως η ενασχόληση με το κινητό, μπορεί να βοηθήσει στη μείωση της συχνότητας αυτών των ονείρων».
Απατώντας τον/την σύντροφό μας
Τα όνειρα με σεξουαλικό περιεχόμενο είναι πολύ συνηθισμένα, αν και μειώνονται με το πέρασμα των χρόνων. Δεδομένου ότι τα όνειρα συνδέονται με τις ορμόνες, είναι λογικό ότι το 75% των ανθρώπων έχουν δει σεξουαλικές πράξεις στον ύπνο τους, ενώ το 30% των ανδρών και το 13% των γυναικών εξακολουθούν να βλέπουν και μετά τα 50 τους. Σε αυτό το πλαίσιο, η απιστία απέναντι στον/στην σύντροφο παρατηρείται περίπου στο 25% των ονείρων.
Από την άλλη, ίσως ο εγκέφαλος αναπολεί μια πρόσφατη σεξουαλική εμπειρία ή επεξεργάζεται μέσω του ονείρου την έλξη για έναν/μία άγνωστο/η που προέκυψε κατά τη διάρκεια της ημέρας. Αλλά ίσως και να είναι ένα σημάδι ότι κάτι πρέπει να αλλάξει στην υφιστάμενη σχέση εκείνου που ονειρεύεται. Σύμφωνα με όσα λέει στην Telegraph ο καθηγητής Αϊέλο, πιθανώς το υποσυνείδητο προσπαθεί να μας πει κάτι που δεν είμαστε ακόμα έτοιμοι να αποδεχτούμε.
Η πτήση στη διάρκεια του ύπνου
Το 40% των ανθρώπων ονειρεύονται ότι πετούν, ειδικά στα πρώτα χρόνια της ζωής τους. Κάποιες έρευνες δείχνουν ότι τα συχνά όνειρα με πτήσεις σχετίζονται με χαρακτηριστικά προσωπικότητας όπως η δεκτικότητα απέναντι σε νέες εμπειρίες ή οι λιγότερες νευρώσεις. Μάλιστα, όσοι θυμούνται ευκολότερα τα όνειρά τους είναι πιο πιθανό να ονειρεύονται πτήσεις – στα διαυγή όνειρα, όπου οι άνθρωποι γνωρίζουν ότι ονειρεύονται, παρότι κοιμούνται.
Οι ονειρικές πτήσεις προκαλούν ευφορία, αλλά η η προέλευσή τους είναι πιθανότατα αρκετά συνηθισμένη. «Στη διάρκεια του ύπνου, η ικανότητα του σώματος να κατανοεί πού βρίσκεται στο Διάστημα μειώνεται και οι μετωπιαίοι λοβοί, οι οποίοι εμπλέκονται στη λογική, είναι απενεργοποιημένοι», εξήγησε στην Telegraph ο δρ Οτάικου. «Αυτός είναι ένας από τους λόγους για τους οποίους έχουμε όνειρα που είναι τόσο εντυπωσιακά».
Συσχετισμοί ανάμεσα στους εφιάλτες και την άνοια
Η έρευνα του δρ Οτάικου δίνει ενδείξεις συσχέτισης των συχνών εφιαλτών με την άνοια, καθώς δεν συνδέονται με την κατάθλιψη, το άγχος ή άλλα προβλήματα ύπνου. Η μελέτη του δείχνει ότι παιδιά που βιώνουν εφιάλτες είναι πιο πιθανό να εμφανίσουν γνωστική εξασθένηση (πρόδρομο της άνοιας) ακόμη και 50 χρόνια αργότερα. Μια άλλη έρευνα σε 3.000 ενήλικες στις ΗΠΑ διέγνωσε σύνδεση μεταξύ του εφιάλτη μεσηλίκων και της πιθανότητας διάγνωσης άνοιας 10 χρόνια μετά.
Παράλληλα, σύμφωνα με την έρευνα του καθηγητή, οι συχνοί εφιάλτες επιταχύνουν τον ρυθμό γήρανσης, γεγονός που ίσως εξηγεί τη σύνδεσή τους με την πιθανότητα άνοιας. Υπάρχει επίσης το ενδεχόμενο οι εφιάλτες να είναι πολύ πρώιμο σημάδι άνοιας, χρόνια ή και δεκαετίες πριν εμφανιστούν τα συμπτώματα της νόσου στη μνήμη και στη σκέψη. Μάλιστα, όπως λέει στην Telegraph, η σχέση της άνοιας με τους συχνούς εφιάλτες μπορεί να είναι αμφίδρομη.
Ακολουθήστε το Protagon στο Google News
