Ζούμε σε μια εποχή άγχους, αυτό το νιώθουμε όλοι, το πιστοποιούν και οι μελέτες των ειδικών. Για παράδειγμα, σύμφωνα με έρευνα του 2023 του βρετανικού Ιδρύματος Ψυχικής Υγείας, ένας στους πέντε ανθρώπους στο Ηνωμένο Βασίλειο βιώνει άγχος όλο ή τον περισσότερο καιρό. Και το 2024, σύμφωνα με στοιχεία του Εθνικού Συστήματος Υγείας, περισσότερα από 500 παιδιά την ημέρα ή ένα παιδί ανά τρία λεπτά παραπέμπονταν για θεραπεία άγχους στο NHS στην Αγγλία.
Είναι μια από τις επιδημίες της εποχής μας, λέει ο Οουεν Ο’Κέιν, ψυχοθεραπευτής και συγγραφέας του βιβλίου «Addicted to Anxiety: How to Break the Habit» («Εθισμένοι στο άγχος: Πώς να το ξεπεράσετε»). «Οταν κοιτάμε τι συμβαίνει στον κόσμο αυτή τη στιγμή, το μόνο πράγμα που έχουμε σε αφθονία είναι η αβεβαιότητα. Αν κοιτάξετε τον ορισμό του άγχους σε κάποιο εγχειρίδιο, είναι μια δυσανεξία στην αβεβαιότητα», λέει στον Guardian.
Το άγχος είναι μέρος της αντίδρασης πάλης, φυγής, παγώματος (fight, flight, freeze), εξηγεί ο Ο’Κέιν. Πρόκειται για έναν χρήσιμο μηχανισμό, ο οποίος μας κρατάει ασφαλείς, όπως διαπίστωσε και ο ίδιος μεγαλώνοντας στη Βόρεια Ιρλανδία κατά τη διάρκεια των Ταραχών. Αλλά μερικοί άνθρωποι έχουν μια δυσλειτουργική σχέση με το άγχος, που σημαίνει ότι βρίσκονται «συνεχώς σε αυξημένη κατάσταση συναγερμού και επαγρύπνησης», επισημαίνει ο Ο’Κέιν.
«Χρειαζόμαστε το άγχος. Απλώς μερικές φορές παρερμηνεύει την κατάσταση», προσθέτει η δρ Σιάν Γουίλιαμς, συμβουλευτική ψυχολόγος, παρουσιάστρια της εκπομπής «Life Changing» του BBC Radio 4 και συγγραφέας του βιβλίου «The Power of Anxiety: How to Ride the Worry Wave» («Η δύναμη του άγχους: Πώς να διαχειριστείτε τις ανησυχίες σας»). «Οταν αισθανόμαστε ότι δεν έχουμε τον έλεγχο, το άγχος μάς παρουσιάζει το χειρότερο σενάριο, ώστε να μπορούμε να νιώθουμε προετοιμασμένοι. Μερικές φορές αυτό είναι χρήσιμο, αλλά μερικές φορές συμπληρώνει κενά όπου δεν υπάρχει γνώση, και τότε μπορεί να είναι άχρηστο», λέει η Γουίλιαμς στον Guardian. Το πρόβλημα, προσθέτει, είναι ότι η καταπολέμηση ή η αποφυγή του άγχους «όχι μόνο δεν το εξαφανίζουν, αλλά το επιδεινώνουν». Αν λοιπόν δεν λειτουργούν, πώς ζούμε με το άγχος; Πώς το χρησιμοποιούμε με τρόπο ώστε να μας ωφελήσει;
Σε όποιο στάδιο της ζωής κι αν βρίσκεστε, ποτέ δεν είναι αργά να αντιμετωπίσετε το άγχος – ή να βοηθήσετε τους άλλους να αντιμετωπίσουν το δικό τους – έτσι ώστε οι αγχώδεις σκέψεις να μην ελέγχουν πλέον τον τρόπο που ζείτε, γράφει στον Guardian η Σάρα Γουίλιαμς και προτείνει στρατηγικές ειδικών για κάθε ηλικία. Ιδου:
Παιδική ηλικία
Αν το παιδί σας εμφανίζει σημάδια άγχους, μην πανικοβάλλεστε, λέει η δρ Μέρεντιθ Ελκινς, κλινική ψυχολόγος, που ειδικεύεται στη θεραπεία του παιδικού άγχους στο νοσοκομείο ΜακΛιν της Ιατρικής Σχολής του Χάρβαρντ, και συγγραφέας του βιβλίου «Parenting Anxiety: Breaking the Cycle of Worry & Raising Resilient Kids» («Το Αγχος στην Ανατροφή. Σπάζοντας τον κύκλο της ανησυχίας και μεγαλώνοντας ανθεκτικά παιδιά»).
«Οι οικογένειες χρειάζεται να κατανοήσουν ότι το άγχος ενός παιδιού δεν είναι ελάττωμα του χαρακτήρα του. Είναι φυσιολογικό τα παιδιά να βιώνουν διαστήματα άγχους, ιδιαίτερα σε περιόδους μετάβασης. Αναπτυξιακά, υπάρχουν ηλικίες και στάδια όπου το άγχος αυξάνεται. Θέλουμε να βεβαιώσουμε ότι δεν λέμε πως η εμπειρία τους σε αυτές τις στιγμές αποτελεί αιτία ανησυχίας, κάτι που μπορεί να τροφοδοτήσει περαιτέρω το άγχος», τονίζει η Ελκινς μιλώντας στον Guardian.
Αποδεχτείτε τα αγχώδη συναισθήματα και υποστηρίξτε το παιδί σας όταν τα εκφράζει, λέει η αγγλίδα ψυχολόγος. Και δίνει το παράδειγμα ενός παιδιού, στο οποίο μπορείτε να πείτε ότι είναι κατανοητό να τρομοκρατείται την πρώτη μέρα του σχολείου, ότι τα περισσότερα παιδιά αισθάνονται το ίδιο και ότι θα το ξεπεράσει.
Η Ελκινς λέει ότι είναι σημαντικό να «αντισταθείτε στην παρόρμηση να κλειστείτε λόγω άγχους». Θα ήταν εύκολο να αποφύγουμε καταστάσεις που πυροδοτούν αγχώδη συναισθήματα, αλλά αυτό το μόνο που κάνει είναι να τα επιδεινώνει και «να απομακρύνει την πιθανότητα έκθεσης, δηλαδή την ευκαιρία να μάθουμε».
Σε ποιο σημείο το άγχος παύει να είναι υγιές κομμάτι της παιδικής ηλικίας; Η Ελκινς απαντάει ότι πρέπει να προσέχουμε τρία πράγματα: την παρέμβαση – αν επηρεάζει αυτό που μπορεί να κάνει ένα παιδί ή μια οικογένεια -, την αγωνία – αν το επίπεδο της αναστάτωσης φαίνεται δυσανάλογο, δεδομένης της ηλικίας του παιδιού -, και τη διάρκεια. «Κάτι που συνεχίζεται για αρκετές εβδομάδες ή μήνες δικαιολογεί μια κλινική αξιολόγηση», επισημαίνει.
Η θεραπεία μπορεί να προσαρμοστεί ανάλογα: «Εάν ένα παιδί παλεύει με την αγοραφοβία και αισθάνεται πολύ επιβαρυμένο σε μέρη με πολυκοσμία, ο στόχος μας είναι συνήθως να το πάμε σε πολυσύχναστα μέρη. Αλλά όταν πρόκειται για ένα νευροδιαφορετικό παιδί που μπορεί να έχει προβλήματα αισθητηριακής επεξεργασίας, το να το κάνουμε να αλληλεπιδράσει με τους συνομηλίκους του και να πάει σε έναν ποδοσφαιρικό αγώνα ή μια συναυλία μπορεί να είναι πιο εύκολο με ακουστικά ακύρωσης θορύβου», εξηγεί η Ελκινς.
Εφηβεία
Αναμφίβολα, η εποχή μας δεν είναι η καλύτερη για να είσαι νέος. Εδώ «το κλειδί είναι η κανονικοποίηση του φάσματος των ανθρώπινων συναισθημάτων», λέει η δρ Μέρεντιθ Ελκινς στον Guardian, «Πολλοί έφηβοι βλέπουν το άγχος ως την ταυτότητά τους. Συμβαίνει για ένα διάστημα, κατά το οποίο τα πράγματα είναι δύσκολα, και είναι αντιμετωπίσιμο».
Το να μιλάτε για τους δικούς σας φόβους μπορεί να βοηθήσει τους εφήβους να δουν τα συναισθήματα ως «φυσιολογικά, φυσικά αν και μερικές φορές ανεξήγητα», προσθέτει, «Ο,τι κι αν περιμένουμε από τα παιδιά μας, είναι πραγματικά σημαντικό να το διαμορφώσουμε εμείς οι ίδιοι. Αν μπορούμε να κάνουμε δύσκολα πράγματα και να διαχειριστούμε τη δική μας δυσφορία, γινόμαστε παράδειγμα για τα παιδιά μας», λέει η Ελκινς.
Αν το παιδί σας σάς μιλήσει για τα συναισθήματά του, ενθαρρύνετέ το να εξερευνήσει τους λόγους της ανησυχίας του. «Οι έφηβοι είναι αρκετά μεγάλοι για να το κάνουν. Ρωτήστε: Ποιος είναι ο βασικός φόβος εδώ; Είναι ότι θα πας σε ένα πάρτι και όλοι θα σε απορρίψουν; Είναι ότι θα αποτύχεις σε έναν διαγωνισμό;», προτείνει. Και αν εμβαθύνετε λίγο, μπορεί συχνά να ανακαλύψετε τρόπους για να κάνετε την κατάσταση να φαίνεται λιγότερο ανησυχητική.
Αν πάλι, ο έφηβος αγχώνεται για συγκεκριμένα πράγματα, οι γονείς μπορούν να κόψουν το στρες σε… κομμάτια. Η Ελκινς λέει: «Αν, για παράδειγμα, το παιδί δεν νιώθει άνετα να παραβρεθεί σε μια οικογενειακή συγκέντρωση, θα μπορούσε να έρθει μόνο σε ένα μέρος της εκδήλωσης, να κάνει διαλείμματα ή να μείνει στην κουζίνα».
Προσθέτει ακόμη ότι οι γονείς ανησυχούν πάρα πολύ για το άγχος που προκύπτει από τα κοινωνικά δίκτυα τού ότι τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης επηρεάζουν το άγχος: «Αν οι γονείς αισθάνονται ότι δεν έχουν τον πλήρη έλεγχο για το τι βλέπει το παιδί τους και πώς αλληλεπιδρά στο διαδίκτυο, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ανοίγουν ένα κουτί της Πανδώρας με προβλήματα», λέει στον Guardian. Συχνά την ρωτούν πώς μπορούν να το αντιμετωπίσουν αυτό. «Εάν αισθάνεστε ότι το παιδί σας δεν μπορεί να βρίσκεται με ασφάλεια στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ή ότι αυτό αυξάνει την αγωνία του, τότε πρέπει να κάνετε μια δύσκολη συζήτηση. Θα μπορούσατε να του πείτε: “Δεν μας φαίνεται ότι είναι το σωστό για σένα αυτή τη στιγμή” ή ότι θα παρακολουθείτε τη δραστηριότητά του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και σταδιακά θα του επιτρέπετε περισσότερα, με την πάροδο του χρόνου», προτείνει.
Σε κάθε ηλικία, δε, οι απόψεις για φαρμακευτική αγωγή κατά του άγχους διίστανται, επισημαίνει η Σάρα Φίλιπς στον Guardian. «Για ορισμένους ανθρώπους, η φαρμακευτική αγωγή μπορεί να είναι ένας χρήσιμος μηχανισμός υποστήριξης για να τους φτάσει σε ένα σημείο όπου αισθάνονται ότι είναι σε θέση να αντεπεξέλθουν», λέει ο Οουεν Ο’Κέιν, αλλά τονίζει τη σημασία της ψυχοθεραπείας παράλληλα με διαλογισμό για την αντιμετώπιση των βαθύτερων αιτιών του άγχους.
Πρώιμη ενήλικη ζωή
Η δρ Λόρεν Κουκ είναι κλινική ψυχολόγος με έδρα την Καλιφόρνια και συγγραφέας του βιβλίου «Generation Anxiety» («Γενιά του Αγχους»), στην οποία περιλαμβάνει τους millennials, και τις γενιές Z και Alpha, που έχουν μεγαλώσει με μια συνεχή ροή ανησυχητικών ειδήσεων μπροστά τους στα social media. «Ο εγκέφαλός μας δεν είναι προγραμματισμένος να λαμβάνει τόσες πολλές αρνητικές πληροφορίες», λέει Κουκ στον Guardian. Πολλοί δυσκολεύονται με το τρέχον οικονομικό κλίμα: «Βλέπετε πόσο δύσκολο είναι για τους νέους ενήλικες να βρουν οικονομικά προσιτή στέγη. Συχνά, δε, πρέπει να μετακομίσουν μακριά από τις οικογένειές τους για να τη βρουν».
Φεύγοντας από το σπίτι, έχει κανείς μεγαλύτερη αυτονομία, η οποία αρχικά μπορεί να οδηγήσει σε επιλογές τρόπου ζωής ικανές να αυξήσουν το άγχος, όπως η ανθυγιεινή διατροφή, η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ ή τα πολλά ξενύχτια. «Υπάρχουν νέες έρευνες σχετικά με το πώς η ζάχαρη και το αλκοόλ επηρεάζουν την υγεία του εγκεφάλου μας και τον αντίκτυπο που έχουν στο άγχος καθώς αυξάνουν τη φλεγμονή στο σώμα», λέει η Κουκ. Εκτός από την επιλογή μιας διατροφής που σας κάνει να νιώθετε καλά, η αμερικανίδα ψυχολόγος προτείνει επίσης: «Κινήστε το σώμα σας για 20 λεπτά την ημέρα. Κάντε μια βόλτα – δεν χρειάζεται να είναι έντονη άσκηση – και λίγη ηλιοθεραπεία», που βοηθούν στην καταπολέμηση των αγχωτικών σκέψεων. Αξίζει επίσης να διερευνηθούν η γιόγκα, ο διαλογισμός και η ενσυνειδητότητα.
Ενας άλλος σημαντικός παράγοντας σε αυτή την ηλικία είναι οι σχέσεις, που μπορεί να δυσκολεύουν τους νεότερους ανθρώπους: «Ειδικά η γενιά Ζ θεωρείται η πιο μοναχική γενιά», λέει η Λόρεν Κουκ. «Ενα από τα καλύτερα πράγματα που μπορείτε να κάνετε είναι να πάρετε μπρος, ζητώντας από κάποιον να πάτε για brunch ή έξω για καφέ και απλώς να του μιλήσετε. Αφήστε στην άκρη το τηλέφωνο. Γνωρίζουμε ότι ακόμη και το να έχετε ένα τηλέφωνο στο τραπέζι αυξάνει την κορτιζόλη, οπότε βεβαιωθείτε ότι το τηλέφωνό σας δεν είναι ορατό όταν κάθεστε και μιλάτε με ανθρώπους», προτείνει.
Τα οικονομικά και η κλιματική κρίση αυξάνουν το άγχος σχετικά με την απόκτηση παιδιών. «Δούλευα με ένα ζευγάρι και το ερώτημα ήταν: θα κάνουμε παιδιά ή όχι;» λέει η αμερικανίδα ψυχολόγος και προσθέτει: «Πολλοί άνθρωποι λένε, “Δεν ξέρω αν θέλω να μεγαλώσω ένα παιδί, οι άνθρωποι που είναι γονείς φαίνονται δυστυχισμένοι”».
Για όσους αποφασίζουν να αποκτήσουν παιδιά, «η ανησυχία είναι μέρος της αγάπης για ένα παιδί», λέει η Μέρεντιθ Ελκινς, η οποία διευθύνει επίσης μια κλινική που βοηθά τους γονείς με τα δικά τους προβλήματα άγχους. «Η κατάσταση γίνεται προβληματική μόνο όταν η ανησυχία είναι επίμονη, ενοχλητική και αφόρητη», τονίζει και προσθέτει ότι υπάρχουν ισχυρά δεδομένα που υποστηρίζουν τις θεραπευτικές προσεγγίσεις οι οποίες βασίζονται στη Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία (CBT) και την ενσυνειδητότητα για τη μείωση του άγχους κατά την περιγεννητική περίοδο. Τονίζει επίσης τη σημασία της προστασίας του ύπνου, καθώς η κούραση μπορεί να ενισχύσει το άγχος, και επισημαίνει την ανάγκη υποστήριξης: «Η ανατροφή των παιδιών δεν προοριζόταν ποτέ να γίνεται μόνο από έναν γονιό».
Μέση ηλικία
Το να είναι κανείς στη «γενιά σάντουιτς» – φροντίζοντας ταυτόχρονα παιδιά και ηλικιωμένους γονείς – μπορεί να είναι μια βαθιά αγχωτική περίοδος, σύμφωνα με την Εμέ Σπέκτορ, καθηγήτρια Κλινικής Ψυχολογίας της Γήρανσης στο Πανεπιστημιακό Κολέγιο του Λονδίνου. «Μια γυναίκα ηλικίας 51 ετών, δηλαδή στη μέση ηλικία εμμηνόπαυσης, είναι πολύ πιθανό να έχει παιδιά εφήβους που ζουν στο σπίτι και τα οποία εξακολουθεί να φροντίζει, και γονείς που φροντίζει επίσης. Η περιεμμηνόπαυση είναι μια περίοδος ευαλωτότητας για την ψυχική υγεία», λέει η Σπέκτορ και προσθέτει ότι «Το άγχος για μια έξαψη συχνά αυξάνει τον καρδιακό ρυθμό και τη θερμοκρασία».
Υπάρχουν ισχυρά στοιχεία που δείχνουν ότι η Θεραπεία Ορμονικής Υποκατάστασης (HRT) ανακουφίζει από τις εξάψεις και τους νυχτερινούς ιδρώτες, και ως εκ τούτου και από το άγχος, αν και οι οδηγίες λένε ότι δεν πρέπει να συνταγογραφείται όταν υπάρχουν μόνο ψυχολογικά συμπτώματα που σχετίζονται με την εμμηνόπαυση, γράφει στον Guardian η Σάρα Φίλιπς.
Η γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία (CBT) μπορεί να βοηθήσει όταν η Θεραπεία Ορμονικής Υποκατάστασης (HRT) δεν αποτελεί επιλογή (ή δεν επαρκεί) για τη διαχείριση των συμπτωμάτων της εμμηνόπαυσης. «Αν αισθάνεστε λιγότερο άγχος και εμφανιστούν εξάψεις, τότε η εμπειρία μπορεί να μην είναι τόσο αρνητική», λέει η Σπέκτορ και τονίζει ότι «Η μείωση της ανησυχίας μειώνει ενδεχομένως τον αριθμό των εξάψεων».
Η θολούρα του εγκεφάλου μπορεί να κάνει τις γυναίκες να ανησυχούν ότι εμφανίζουν σημάδια άνοιας, προσθέτει. Για αυτό, συνιστά «να φροντίζετε τον εαυτό σας, να κοιμάστε καλά, να μην πιέζεστε από προθεσμίες και να μειώσετε την ακαταστασία στην εργασία και τη ζωή σας, ώστε να μην χρειάζεται να κάνετε πάρα πολλά πράγματα ταυτόχρονα».
Για τους άνδρες, η μέση ηλικία μπορεί να είναι εξίσου αγχωτική περίοδος. «Υπάρχουν εκείνοι που υποστηρίζουν ότι υπάρχει μια “ανδρόπαυση”, ότι δηλαδή καθώς μειώνεται η τεστοστερόνη, μειώνεται και η αίσθηση αυτονομίας τους. Υπάρχει σύγχυση σχετικά με τους ρόλους τους ως άνδρες», λέει στον Guardian η ψυχοθεραπεύτρια και συγγραφέας Τζούλια Σάμιουελ και προσθέτει: «Συνολικά, οι άνδρες δεν είναι τόσο καλοί στο να μιλάνε για τα συναισθήματά τους μεταξύ τους, αλλά το κάνουν με τις γυναίκες». Το να υπάρχει ένα όσο το δυνατόν ευρύτερο «χωριό» γύρω μας είναι σημαντικό για όλους, επειδή το να μοιράζεται κανείς ένα πρόβλημα, ακόμα κι αν δεν γίνεται με έναν ψυχοθεραπευτή, μπορεί να είναι ανεκτίμητο. « Φτάνοντας στο μέσο της δεκαετίας των 40, οι φιλικές σχέσεις εμποδίζονται από τη δουλειά, τη φροντίδα των παιδιών, τη φροντίδα των γονέων, την εξάντληση. Αλλά η προτεραιότητα στη φιλία είναι σημαντικό μέρος της ευεξίας», λέει η Σάμιουελ.
Η Σιάν Γουίλιαμς συνιστά το πρωινό φως, την έξοδο σε χώρους πρασίνου και την κατοχή κατοικίδιου ζώου, αναφερόμενη σε μια μελέτη που διαπίστωσε ότι το περπάτημα με έναν σκύλο ανακουφίζει περισσότερο από το σε σχέση με το να περπατάει κανείς μόνος. «Η ξεκούραση είναι ζωτικής σημασίας», προσθέτει η Γουίλιαμς, όπως και η υγεία του εντέρου, η οποία συνδέεται εγγενώς με το άγχος μέσω του πνευμονογαστρικού νεύρου. Αξίζει, λέει, να δοκιμάσετε τρόφιμα που έχουν υποστεί ζύμωση, καθώς και ασκήσεις αναπνοής για χαλάρωση.
Η θεραπεία με κρύο νερό έχει επίσης οφέλη, προσθέτει η Τζούλια Σάμιουελ: «Υπάρχουν ενδείξεις ότι βοηθάει να βγει κανείς από έναν φαύλο κύκλο καθώς του δίνεται η ευκαιρία να αποστασιοποιηθεί από τον εαυτό του. Ολόκληρο το σύστημά σας αλλάζει. Ακόμα και ένα κρύο ντους ή κρύο νερό για ένα λεπτό στο τέλος ενός ζεστού ντους μπορεί να αλλάξει τη διάθεσή σας», τονίζει.
Μεγαλύτερη ηλικία
Το άγχος για την υγεία γίνεται όλο και πιο συχνό καθώς μεγαλώνουμε. Κάποια απώλεια μνήμης είναι φυσικό κομμάτι της γήρανσης, αλλά μπορεί να υπάρχει μεγάλη ανησυχία για την απώλεια της γνωστικής λειτουργίας. «Συχνά μπορεί να φοβόμαστε να βγούμε έξω και να μην θυμόμαστε τι κάνουμε», λέει η Εμέ Σπέκτορ. «Ο φόβος για πέσιμο είναι επίσης μεγάλος, επειδή πολλοί ηλικιωμένοι πεθαίνουν από πτώσεις. Πολύ συχνά οι ηλικιωμένοι πέφτουν και μετά αγχώνονται πολύ για να βγουν έξω. Αλλά επειδή δεν βγαίνουν έξω, δεν κινούνται, δεν ασκούνται σωματικά, και άρα δεν κοινωνικοποιούνται», επισημαίνει.
Οι ψυχολογικές θεραπείες, όπως η Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία (CBT), είναι χρήσιμες, αλλά το εμπόδιο μπορεί να είναι ότι οι ηλικιωμένοι πρέπει να μιλήσουν για τις ανησυχίες τους. «Ορισμένες παλαιότερες γενιές έχουν ακόμα πολλά ταμπού γύρω από την ψυχική υγεία και τη συζήτηση για τα συναισθήματα», λέει η Σπέκτορ. «Η κατάσταση βελτιώνεται, αλλά ποικίλλει σημαντικά ανάλογα με την εθνικότητα: σε ορισμένους πολιτισμούς, δεν θεωρείται σωστό να μιλάει κανείς σε άλλους ανθρώπους για τα συναισθήματά του».
Αλλά αυτό μπορεί να είναι απαραίτητο για το σπάσιμο του κύκλου της ανησυχίας: «Η πρόσβαση σε ψυχοθεραπείες είναι πραγματικά σημαντική, επειδή η αντιμετώπιση του άγχους μπορεί να είναι αρκετά απλή με αυτόν τον τρόπο. Οι άνθρωποι δεν πρέπει να ντρέπονται γι’ αυτό. Είναι πολύ φυσιολογικό να νιώθουμε περισσότερο άγχος καθώς μεγαλώνουμε και γινόμαστε πιο αδύναμοι. Εξάλλου, δεν υπάρχει μια καλή βάση δεδομένων για την αντιμετώπιση του άγχους σε ηλικιωμένους με φαρμακευτική αγωγή», τονίζει.
Πώς αλλιώς μπορεί να υποστηριχτεί κάποιο άτομο σε αυτή την κατάσταση; «Σκεφτείτε τα δυνατά σημεία που είχε αυτό το άτομο όταν ήταν νεότερο», λέει η Εμέ Σπέκτορ. «Πώς μπορούν να αξιοποιηθούν για να προσπαθήσει να ξεπεράσει τον φόβο της εξόδου; Αν υπάρχει κάτι που το ενδιαφέρει πραγματικά – για παράδειγμα το πλέξιμο – θα μπορούσαμε να προσπαθήσουμε να το κάνουμε να ενδιαφερθεί να ξαναβγεί για να πάει σε μια ομάδα με ανάλογα ενδιαφέροντα», προτείνει.
Αυτή η περίοδος της ζωής μπορεί να χαρακτηρίζεται από περισσότερη θλίψη από ό,τι σε άλλες εποχές. «Η θλίψη μοιάζει με φόβο», λέει η Σάμιουελ. «Ολα μοιάζουν επικίνδυνα. Νιώθεις μια λαχτάρα για το παρελθόν και δυσκολεύεσαι να κοιτάξεις το μέλλον. Η θλίψη θα σας φέρνει πάντα σε επαφή με τις προηγούμενες απώλειες στη ζωή και θα φέρνει στην επιφάνεια τη δική σας θνητότητα», εξηγεί. Υπάρχουν ενδείξεις, λέει, ότι η καταγραφή σε ημερολόγιο μπορεί να βοηθήσει, και «η μουσική είναι φάρμακο: ο χορός στην κουζίνα, τα μαθήματα Zumba, η συμμετοχή σε χορωδία».
Το άγχος μπορεί να σας κάνει να νιώθετε ανασφαλείς στο μυαλό, στο σώμα και στο σπίτι σας, λέει η Σάμιουελ. Η ενασχόληση, λοιπόν, με ένα χόμπι που λειτουργεί ως «διακόπτης» μπορεί «να σας επιτρέψει να συνδεθείτε με τον εαυτό σας και να νιώσετε ασφαλείς».
Ακολουθήστε το Protagon στο Google News