Πέρυσι τον Απρίλιο, το έγκριτο επιστημονικό περιοδικό «Nature» δημοσίευσε δεδομένα που συσχέτιζαν το εμβόλιο κατά του έρπητα ζωστήρα με την αντιμετώπιση της άνοιας.
Ο έρπης ζωστήρας είναι μια επώδυνη ιογενής λοίμωξη που οφείλεται σε αναζωπύρωση του ιού VZV της ανεμοβλογιάς, ο οποίος μπορεί να παραμένει σε λανθάνουσα κατάσταση στον οργανισμό για δεκαετίες μετά την αρχική προσβολή. Για την πρόληψη του ζωστήρα διατίθεται εμβόλιο.
Μία λεπτομέρεια, όπως αναφέρουν οι Financial Times, είναι πως παρότι το εμβόλιο απευθύνεται σε άτομα άνω των 50 ετών, ένας 39χρονος ερευνητής έχει πειστεί τόσο για τα οφέλη ώστε εμβολιάστηκε ήδη!
Ο λόγος για τον Πασκάλ Γκέλντζετσερ, επίκουρο καθηγητή Ιατρικής στο Πανεπιστήμιο Stanford. Ο ίδιος πριν από περίπου δύο χρόνια εντόπισε τυχαία, ένα «φυσικό πείραμα» που λάμβανε χώρα στην Ουαλία.
Το 2013 και συγκεκριμένα την 1η Σεπτεμβρίου, ξεκίνησε ένα πρόγραμμα εμβολιασμού κατά του έρπητα ζωστήρα το οποίο απευθυνόταν αποκλειστικά σε άτομα που είχαν κλείσει κατά τη συγκεκριμένη ημερομηνία τα 79 έτη ζωής. Συνεπώς, πολίτες μικρότεροι ακόμη και κατά μία ημέρα απείχαν από το δωρεάν πρόγραμμα.
Αυτοί οι αυστηροί κανόνες του εμβολιαστικού προγράμματος, όπως παρατήρησε ο επίμονος αμερικανός επιστήμονας, προσομοίαζαν με τις αυστηρές προϋποθέσεις για τη διεξαγωγή μιας τυχαιοποιημένης ελεγχόμενης δοκιμής.
«Γνωρίζουμε ότι αν επιλέξουμε τυχαία χίλια άτομα που γεννήθηκαν μια συγκεκριμένη εβδομάδα και χίλια άτομα που γεννήθηκαν μια εβδομάδα αργότερα, δεν θα πρέπει να υπάρχουν σημαντικές διαφορές μεταξύ τους κατά μέσο όρο», εξηγεί ο ίδιος στους Financial Times. Εκτός βέβαια από αυτή τη μικρή διαφορά στη χορήγηση του εμβολίου.
Από το 2013 και για επτά χρόνια, οι ερευνητές συνέκριναν την κατάσταση της υγείας των δύο ομάδων. Μεταξύ άλλων, παρατήρησαν ότι έως το 2020, ένας στους οκτώ ηλικιωμένους ενήλικες –οι οποίοι είχαν φτάσει πλέον τα 86 και 87 έτη–, είχε διαγνωστεί με άνοια.
Ομως όσοι είχαν εμβολιαστεί κατά του έρπητα ζωστήρα είχαν 20% μικρότερη πιθανότητα να αναπτύξουν άνοια σε σχέση με τους ανεμβολίαστους.
Ο Γκέλντζετσερ ανέλυσε επιπλέον δεδομένα επιπολασμού άνοιας στην Αυστραλία και τη Νέα Ζηλανδία, ενώ σε πρόσφατη δημοσίευση στο περιοδικό Lancet Neurology, ο ίδιος και οι συνεργάτες του επέκτειναν την ανάλυση σε 464.000 κατοίκους της καναδικής επαρχίας Οντάριο.
Τα αποτελέσματα όπως τα παρουσιάζει ο Economist δείχνουν: Ο εμβολιασμός κατά του έρπητα ζωστήρα φαίνεται να μειώνει σημαντικά τον αριθμό των ατόμων που αναπτύσσουν άνοια ή ήπια γνωστική διαταραχή (mild cognitive impairment) αργότερα στη ζωή. Σύμφωνα με την εκτίμηση των ερευνητών, περίπου μία στις πέντε νέες διαγνώσεις άνοιας σε διάστημα επτά ετών θα μπορούσε να αποτραπεί μέσω του εμβολιασμού.
Τα πιθανά οφέλη δεν περιορίζονται αποκλειστικά στη γνωστική λειτουργία. Μελέτη που δημοσιεύθηκε τον Ιανουάριο στο Journals of Gerontology: Series A αξιολόγησε 3.800 άτομα άνω των 70 ετών χρησιμοποιώντας έναν σύνθετο δείκτη «υγιούς γήρανσης».
Ο δείκτης βασίστηκε σε επτά βιολογικές και κλινικές παραμέτρους, συμπεριλαμβανομένων δεικτών συστηματικής φλεγμονής και μοριακών μεταβολών που σχετίζονται με τη γήρανση του DNA. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι όσοι είχαν εμβολιαστεί παρουσίαζαν χαμηλότερα επίπεδα φλεγμονής και συνολικά ευνοϊκότερη βαθμολογία στον δείκτη αυτόν, υποδηλώνοντας πιθανή ευρύτερη προστατευτική επίδραση.
Ο Γκέλντζετσερ μετά τα αποκαλυπτικά ευρήματά του, πλέον εργάζεται εντατικά για την οργάνωση μιας κλινικής δοκιμής με στόχο να αποδείξει ότι πρόκειται για σχέση αιτίου – αποτελέσματος. «Είναι εξαιρετικά συναρπαστικό, γιατί πρόκειται για μια φθηνή, εφάπαξ παρέμβαση — όχι για ένα φάρμακο που πρέπει να λαμβάνεται καθημερινά ή για ένα πρόγραμμα άσκησης και διατροφής που πρέπει να τηρείται επί δεκαετίες», δηλώνει στους Financial Times.
Μήπως φταίνε οι ιοί;
Οπως σημειώνουν οι Financial Times, η ανεξήγητη σύνδεση μεταξύ του εμβολίου κατά του έρπητα ζωστήρα και της μειωμένης πιθανότητας άνοιας είναι συναρπαστική για πολλούς λόγους. Δείχνει πόσο ισχυρές μπορούν να γίνουν οι «φυσικές μελέτες», που αξιοποιούν τεράστια αρχεία δεδομένων, και πώς ένα ήδη υπάρχον εμβόλιο ή φάρμακο μπορεί να προσφέρει ελπίδα εκεί όπου οι νέες θεραπείες αποτυγχάνουν.
Παράλληλα, υποδηλώνει ότι ιοί μπορεί να παίζουν ρόλο στις νευροεκφυλιστικές νόσους και υπενθυμίζει τα ευρύτερα οφέλη του εμβολιασμού σε μια εποχή που η εμπιστοσύνη του κοινού στα εμβόλια κλονίζεται.
Εν τω μεταξύ, έρευνα του 2024 έδειξε ότι τόσο το νεότερο εμβόλιο έναντι του έρπητα ζωστήρα (Shingrix) όσο και το εμβόλιο κατά του RSV συνδέονται με ακόμη μεγαλύτερη μείωση του κινδύνου άνοιας.
Μία θεωρία είναι ότι τα εμβόλια μειώνουν τη φλεγμονή, η οποία διαφορετικά θα μπορούσε να οδηγήσει σε σταδιακή δυσλειτουργία των εγκεφαλικών κυττάρων ή σε επανενεργοποίηση ιών.
Πάντως, προς το παρόν τα ερωτήματα είναι περισσότερα από τις απαντήσεις. Για παράδειγμα, δεν είναι σαφές γιατί οι γυναίκες ωφελούνται περισσότερο από τους άνδρες, ούτε αν το όφελος ως προς την άνοια προκύπτει από τον έλεγχο του ιού του έρπητα ζωστήρα ή από μια γενικότερη «ενίσχυση» του ανοσοποιητικού συστήματος που προκαλεί το εμβόλιο.
Τα εμβολιαστικά προγράμματα συνεχίζονται….
Το Ηνωμένο Βασίλειο ανακοίνωσε ότι δρομολογεί τη μείωση της ηλικίας επιλεξιμότητας για το Shingrix στα 60 έτη. Η αιτία; Η Υπηρεσία Υγειονομικής Ασφάλειας του Ηνωμένου Βασιλείου (UK Health Security Agency) συνεκτίμησε τα «εκτός στόχου» οφέλη, καταλήγοντας σε αυτήν την απόφαση.
Δεν λείπουν, εν τούτοις, οι επιστημονικές φωνές που επιμένουν ότι θα πρέπει να εξεταστεί το ενδεχόμενο της χορήγησης του εμβολίου μετά τα 50 έτη…
Στη χώρα μας, πάλι, επίσης κυκλοφορεί το αδρανοποιημένο ανασυνδυασμένο εμβόλιο (RΖV με την εμπορική ονομασία Shingrix). Σύμφωνα με το Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμού, χορηγείται δωρεάν σε άτομα ηλικίας 18 ετών και άνω με ανοσοκαταστολή και σε άτομα ηλικίας 60 ετών και άνω.
Ακολουθήστε το Protagon στο Google News