Παλαιότερα αποτελούσε τον παράγοντα «Χ». Αργότερα εντοπίστηκε και ταυτοποιήθηκε. Επρόκειτο για ένα λιπαρό σωματίδιο στο αίμα που μπορεί να φράξει τις αρτηρίες εξίσου επικίνδυνα με τη χοληστερόλη. Εως και σήμερα όμως, συχνά περνά απαρατήρητο. Ονομάζεται λιποπρωτεΐνη(a) ή Lp(a) και πλήττει ακόμα και όσους φαίνονται κατά τα φαινόμενα υγιείς. Οι εξετάσεις για τη διάγνωσή της υπάρχουν, αλλά σπανίως ζητούνται, εν μέρει επειδή δεν υπάρχει θεραπεία.
Τώρα, όμως, οι καρδιολόγοι μιλούν για ένα σημείο καμπής. Πέντε πειραματικά φάρμακα βρίσκονται σε προχωρημένα στάδια ανάπτυξης και φιλοδοξούν να αποδείξουν ότι η μείωση των επιπέδων της Lp(a) μπορεί να μειώσει τα εμφράγματα και τα εγκεφαλικά. Τα πρώτα αποτελέσματα από τις πιο προχωρημένες κλινικές δοκιμές αναμένονται μέσα στο 2026, όπως αναφέρει σχετικό δημοσίευμα της Washington Post.
«Πάνω από ένα δισεκατομμύριο άνθρωποι στον πλανήτη έχουν αυξημένα επίπεδα λιποπρωτεΐνης και διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο», λέει o Στιβ Νίσεν, καρδιολόγος στην Cleveland Clinic, της οποίας η ομάδα ηγείται δοκιμών για τέσσερα φάρμακα που στοχεύουν τη Lp(a).
Η Lp(a) ανακαλύφθηκε τη δεκαετία του 1960. Μοιάζει με τη γνωστή «κακή» χοληστερόλη, αλλά μεταφέρει μια επιπλέον πρωτεΐνη η οποία αυξάνει τον κίνδυνο για εμφράγματα, εγκεφαλικά και περιορισμό της ροής του αίματος από την καρδιά. Μέχρι το 2019 δεν υπήρχε καν διαγνωστικό εργαλείο που να ανιχνεύει πιθανά υψηλά επίπεδα της Lp(a).
Η μέχρι σήμερα… σιωπηλή πορεία της όμως, εξηγείται και από άλλους παράγοντες: η Lp(a) καθορίζεται σχεδόν αποκλειστικά από τα γονίδια ενώ έχει φανεί ότι η διατροφή και η άσκηση δεν επαρκούν για να τη μειώσουν. Ελλείψει δε, εγκεκριμένων φαρμάκων, οι γιατροί πρωτοβάθμιας φροντίδας δεν βλέπουν τον λόγο να ζητούν την εξέταση. Κάπως έτσι, η πάθηση συχνά περνά «κάτω από το διαγνωστικό ραντάρ». Σε μια παγκόσμια μελέτη με περισσότερους από 48.000 ασθενείς με καρδιοπάθεια, μόλις το 14% είχε ελεγχθεί για Lp(a).
Η πιο προχωρημένη κλινική δοκιμή αυτή τη στιγμή αφορά την πελακάρση (pelacarsen), ένα φάρμακο που εμποδίζει το ήπαρ να παράγει την επικίνδυνη πρωτεΐνη. Σε προηγούμενες δοκιμές, η πελακάρση μείωσε τα επίπεδα της Lp(a) έως και κατά 80% με εβδομαδιαίες ενέσεις. Τώρα τρέχει μία δεύτερη φάση, όπου η Novartis, χορηγός του φαρμάκου, θα είναι η πρώτη που θα αποκαλύψει αν η μείωση της Lp(a) περιορίζει και τα καρδιαγγειακά συμβάντα σε ασθενείς με καρδιοπάθεια.
Η Washington Post επικαλείται, μάλιστα, τηλεδιάσκεψη με χρηματοοικονομικούς αναλυτές τον περασμένο Νοέμβριο με θέμα τη στρατηγική τιμολόγησης, όπου στελέχη της φαρμακευτικής εταιρείας διευκρίνισαν ότι η πελακάρση θα στοχεύσει αρχικά ασθενείς με πρώιμα καρδιακά προβλήματα και οικογενειακό ιστορικό νόσου.
Αγώνας δρόμου…
Στον ερευνητικό στίβο, εν τω μεταξύ, έχουν προστεθεί ισχυροί ανταγωνιστές. Πιο συγκεκριμένα, άλλα πειραματικά φάρμακα έχουν δείξει ότι μπορούν να μειώσουν τη Lp(a) ακόμη πιο δραστικά και για μεγαλύτερο διάστημα. Το olpasiran της Amgen μείωσε τα επίπεδα της Lp(a) έως και κατά 100% με χορήγηση κάθε 12 εβδομάδες. Η Eli Lilly, πάλι, μελετά το lepodisiran, που λειτουργεί με παρόμοιο μηχανισμό ενώ παράλληλα αναπτύσσει και ένα χάπι για τη μείωση της Lp(a).
«Αν αυτές οι θεραπείες δείξουν όφελος, θα επηρεάσουν δραστικά τη ζωή αυτών των ανθρώπων», λέει η Γκισέτ Σόφερ, αναπληρώτρια καθηγήτρια στο Columbia University Irving Medical Center. «Δεν θα χρειαστεί να τοποθετηθούν τέσσερα στεντ», προσθέτει, δείχνοντας με γλαφυρό τρόπο τη σημασία της πρόληψης.
Θέμα τιμής…
Προς το παρόν, οι επιλογές για μείωση της Lp(a) είναι περιορισμένες: φάρμακα που μειώνουν τη χοληστερόλη έχουν μικρή επίδραση ενώ μια δαπανηρή διαδικασία φιλτραρίσματος του αίματος φαίνεται ότι μπορεί να βοηθήσει, χωρίς όμως να έχει λάβει έγκριση από τον Οργανισμό Τροφίμων και Φαρμάκων των ΗΠΑ (FDA) για αυτό τον σκοπό.
Οπως εύστοχα σημειώνει στην Washington Post o Σαλίμ Βιρανί, προληπτικός καρδιολόγος στο Πανεπιστήμιο «Aga Khan» του Πακιστάν, «αν οι τρέχουσες δοκιμές είναι θετικές, πιστεύω ότι θα αλλάξουν τα δεδομένα. Αλλά όλα εξαρτώνται και από την τιμή τους. Τα φάρμακα ωφελούν μόνο όταν οι ασθενείς μπορούν να τα λάβουν».
Η Ελλάδα προλαμβάνει….
H Lp(a) παραμένει έως και σήμερα ένας «σιωπηλός» αλλά σημαντικός κίνδυνος για εκατομμύρια ανθρώπους — και η επιστήμη μόλις αρχίζει να βρίσκει τρόπους να τον αντιμετωπίσει, σχολιάζει η Washington Post.
Είναι εντούτοις αξιοσημείωτο, πως στο πρόγραμμα Προλαμβάνω τα Καρδιαγγειακά Προβλήματα, που «τρέχει στη χώρα μας και απευθύνεται σε όλους τους πολίτες ηλικίας 30 – 70 ετών, η συγκεκριμένη εξέταση παρέχεται δωρεάν.
Αναλυτικότερα, οι δωρεάν εργαστηριακές προληπτικές εξετάσεις περιλαμβάνουν:
- Ολική χοληστερόλη (TCHOL)
- Χοληστερόλη των χαμηλής πυκνότητας λιποπρωτεϊνών (LDL-C)
- Χοληστερόλη των υψηλής πυκνότητας λιποπρωτεϊνών (HDL-C)
- Τριγλυκερίδια (Tgs)
- Σάκχαρο αίματος – γλυκόζη (CL)
- Γενική Αίματος
- Προσδιορισμός λιποπρωτεϊνης α {LP (a)}.
Υπενθυμίζεται πως σε κάθε περίπτωση το πρόγραμμα δεν σταματά εδώ: Ακολουθεί κλινική αξιολόγηση και περαιτέρω αντιμετώπιση σε περίπτωση ευρημάτων που συνηγορούν υψηλό καρδιαγγειακό κίνδυνο (π.χ. έλεγχος για την παρουσία ή απουσία της στεφανιαίας νόσου, σπινθηρογράφημα μυοκαρδίου κ.α.).
«Η μέτρηση της LP(a) στα πλαίσια του πολύ σπουδαίου, πρωτοποριακού προγράμματος “Προλαμβάνω” της Πολιτείας δίνει μια μοναδική ευκαιρία να ανιχνευθούν εκείνοι οι ασθενείς που έχουν αυξημένη γενετική προδιάθεση για πρόωρη εμφάνιση εμφράγματος μυοκαρδίου η εγκεφαλικού επεισοδίου σε αυξημένες τιμές LP(a) (μεγαλύτερες από 50 mg/dL ή > 125 nmol/L)», διευκρινίζει στο Protagon o Κωνσταντινος Τσιούφης, Καθηγητής και Διευθυντής της Α’ Καρδιολογικής Κλινικής ΕΚΠΑ, Αντιπρόεδρος Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ
Και συνεχίζει: «Στο εγγύς μέλλον, αναμένεται να έχουμε στη διάθεσή μας φάρμακα που θα στοχεύουν τις υψηλές τιμές της λιποπρωτείνης α. Σήμερα στα ασυμπτωματικά αυτά άτομα συνιστάται επιτακτικά η διακοπή του καπνίσματος, και η επίτευξη χαμηλών τιμών LDL χοληστερόλης (<100 ή και κάτω από 70 mg/dl) με το συνδυασμό της άσκησης, της υγιεινής διατροφής και της χρήσης στατίνης με εζετιμίμπη».
Ακολουθήστε το Protagon στο Google News
