
Ο κιρκάδιος ρυθμός είναι το 24ωρο βιολογικό ρολόι του οργανισμού μας, το οποίο ρυθμίζει αμέτρητες φυσιολογικές και συμπεριφορικές λειτουργίες, όπως είναι ο κύκλος ύπνου-εγρήγορσης, η έκκριση ορμονών, ο μεταβολισμός και η διατροφική συμπεριφορά. Οι ρυθμοί αυτοί ελέγχονται από ένα δίκτυο βιολογικών ρολογιών. Το σώμα δεν λειτουργεί με τον ίδιο τρόπο όλες τις ώρες. Το κεντρικό μας βιολογικό ρολόι είναι το φως και το σκοτάδι.
Η κιρκάδια ρύθμιση επηρεάζει το ενδοκρινικό σύστημα, καθώς αρκετές ορμόνες παρουσιάζουν έντονες ημερήσιες διακυμάνσεις. Μεταξύ αυτών, οι σημαντικότερες είναι:
- Η μελατονίνη, η οποία σηματοδοτεί τη βιολογική νύχτα. Η σύνθεσή της ξεκινά ως απόκριση στο σκοτάδι και καταστέλλεται με την έκθεση στο φως της ημέρας.
- Η κορτιζόλη, η οποία προετοιμάζει κυρίως τη βιολογική μας ημέρα. Χαρακτηρίζεται από απότομη αύξηση κατά τις πρώτες πρωινές ώρες και σταδιακή μείωση κατά τη διάρκεια της ημέρας. Αυτή η ημερήσια διακύμανση προετοιμάζει τον οργανισμό για την επερχόμενη περίοδο δραστηριότητας, προάγοντας τη γλυκονεογένεση, την ανοσολογική ρύθμιση και την εγρήγορση.
- Η ινσουλίνη. Αν και η συγκεκριμένη ορμόνη σχετίζεται κυρίως με το φαγητό, η αποτελεσματικότητα του συστήματος λειτουργίας της εξαρτάται και από το βιολογικό μας ρολόι. Η κατανάλωση γευμάτων κοντά στη νύχτα, όταν τα ενδογενή επίπεδα μελατονίνης αυξάνονται, διαταράσσει την ανοχή στη γλυκόζη και το μεταβολισμό των λιπιδίων. Η μεγαλύτερη ανοχή στη γλυκόζη και η υψηλότερη ευαισθησία στην ινσουλίνη παρατηρούνται συνήθως κατά τις πρωινές ώρες.
Πώς ο τρόπος ζωής επηρεάζει τον κιρκάδιο ρυθμό;
Οι ακανόνιστες ώρες εργασίας και η κατανάλωση τροφής αργά τη νύχτα αποτελούν παράγοντες που ενδέχεται να αποσυντονίσουν το φυσικό κιρκάδιο ρυθμό του οργανισμού. Παράλληλα, οι γενετικοί παράγοντες μπορεί να επηρεάζουν την ευαισθησία του κάθε ατόμου σε διαταραχές του κιρκάδιου ρολογιού. Αυτές οι διαταραχές φαίνεται να σχετίζονται με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης σακχαρώδους διαβήτη τύπου 2.
Πολυάριθμες μελέτες έχουν δείξει ότι τα πρότυπα διατροφής στα οποία το πρώτο και το τελευταίο γεύμα πραγματοποιούνται νωρίτερα μέσα στη μέρα σχετίζονται με βελτιωμένη μεταβολική λειτουργία σε σύγκριση με εκείνα όπου τα γεύματα γίνονται αργότερα.
Η αξία του πρωινού
Το πρώτο γεύμα θεωρείται σήμερα το σημαντικότερο της ημέρας για τη μεταβολική ρύθμιση, με ολοένα και περισσότερα διαθέσιμα δεδομένα να υποστηρίζουν την άποψη αυτή. Η παράλειψή του έχει συσχετιστεί με αυξημένο κίνδυνο παχυσαρκίας, σακχαρώδους διαβήτη τύπου 2 και καρδιαγγειακών νοσημάτων.
Σχετική επιστημονική έρευνα έχει αναδείξει συγκεκριμένα τη συσχέτιση μεταξύ της παράλειψης του πρωινού και του αυξημένου κινδύνου εμφάνισης σακχαρώδους διαβήτη τύπου 2 (ΣΔ2):
- Ο κίνδυνος εμφάνισης ΣΔ2 αυξανόταν κατά 33% στα άτομα που δεν κατανάλωναν τακτικά πρωινό σε σύγκριση με όσους δεν το παρέλειπαν ποτέ.
- Μετά την προσαρμογή ως προς το δείκτη μάζας σώματος, δηλαδή παρόλο που έχαναν βάρος, η αυξημένη πιθανότητα για σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 παρέμενε.
Η παράλειψη του πρωινού, πέρα από τη συσχέτισή της με την εμφάνιση ΣΔ2, συνδέεται και με σημαντικά αυξημένο κίνδυνο καρδιαγγειακών προβλημάτων. Το πρώτο γεύμα της ημέρας φαίνεται να αποτελεί μια ωφέλιμη συνήθεια, ιδιαίτερα όταν εντάσσεται σε ένα συνολικά υγιεινό πρόγραμμα διατροφής κατά το οποίο και τα υπόλοιπα γεύματα καταναλώνονται σε κατάλληλες ώρες. Ωστόσο, οι μέχρι σήμερα μελέτες δείχνουν κυρίως κάποια συσχέτιση και όχι ότι το πρωινό είναι η άμεση αιτία καλύτερης υγείας. Αξίζει, τέλος, να σημειωθεί ότι οι διατροφικές ανάγκες και οι συνήθειες διαφέρουν από άνθρωπο σε άνθρωπο.
Τροφή για σκέψη
Υπάρχουν και άλλοι παράγοντες που μπορεί να συμβάλλουν στην εμφάνιση ΣΔ2, όπως είναι ο τρόπος ζωής, οι συνολικές ώρες ύπνου, η φυσική δραστηριότητα κ.ά.
Ώρες γευμάτων: Τι λένε οι μελέτες
Σύμφωνα με μελέτη που δημοσιεύθηκε το καλοκαίρι του 2026 (NHANES), φάνηκε ότι όσο πιο αργά καταναλώνουμε το πρώτο γεύμα από την ώρα που ξυπνάμε τόσο μειώνεται το προσδόκιμο ζωής, δηλαδή τα χρόνια τα οποία θα ζήσουμε.
Πιο συγκεκριμένα, φάνηκε ότι τα άτομα τα οποία τρώνε το πρώτο γεύμα μετά τις 8:00 π.μ. είχαν όλο και πιο μειωμένο προσδόκιμο ζωής συγκριτικά με εκείνα που τρώνε νωρίς το πρωί, δηλαδή μεταξύ 7:00 και 8:00 π.μ. Συγκεκριμένα:
- Τα άτομα που είχαν το πρώτο γεύμα μεταξύ 8:00-10:00 π.μ. επιβάρυναν την υγεία τους κατά 10% μελλοντικά.
- Τα άτομα που κατανάλωναν το πρώτο γεύμα μεταξύ 10:00-12:00 π.μ. είχαν 19% υψηλότερο κίνδυνο.
- Τα άτομα που κατανάλωναν το πρώτο γεύμα μετά τις 12:00 μ.μ. είχαν 29% υψηλότερο κίνδυνο.
Από το παραπάνω συμπεραίνουμε ότι όσο πιο αργά καταναλώνουμε το πρώτο γεύμα από την ώρα που ξυπνάμε τόσο επιβαρύνουμε την υγεία μας μελλοντικά.
Τι ισχύει με το τελευταίο γεύμα της ημέρας;
Όταν καταναλώνουμε τροφή αργά το βράδυ:
- Νιώθουμε περισσότερη πείνα, επειδή επηρεάζονται οι ορμόνες που ρυθμίζουν την όρεξή μας. Συγκεκριμένα, αυξάνεται η γκρελίνη, η ορμόνη που προκαλεί το αίσθημα της πείνας, σε σχέση με τη λεπτίνη, η οποία συμβάλλει στο αίσθημα κορεσμού.
- Ο οργανισμός καίει λιγότερη ενέργεια όσο είμαστε ξύπνιοι, ενώ μειώνεται και η θερμοκρασία στο εσωτερικό του σώματος. Αυτό δείχνει ότι ο μεταβολισμός λειτουργεί σε πιο χαμηλούς ρυθμούς.
- Επηρεάζεται ο τρόπος με τον οποίο το σώμα διαχειρίζεται το λίπος: Μειώνεται η διάσπαση του αποθηκευμένου λίπους για παραγωγή ενέργειας και αυξάνεται η διαδικασία αποθήκευσης λίπους.
Από τα παραπάνω προκύπτει ότι η κατανάλωση του τελευταίου γεύματος αργά το βράδυ μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο παχυσαρκίας καθώς τροποποιεί ορμόνες και μεταβάλλει τη γονιδιακή έκφραση.
Το εσωτερικό μας ρολόι το βράδυ είναι προγραμματισμένο για ξεκούραση και όχι για πέψη. Όταν τρώμε αργά, το «μπερδεύουμε», με αποτέλεσμα ο οργανισμός να δυσκολεύεται να επεξεργαστεί την τροφή και να ρυθμίσει το σάκχαρο στο αίμα. Μάλιστα σχετική μελέτη έδειξε ότι άτομα που έτρωγαν το τελευταίο τους γεύμα μετά τα μεσάνυχτα επιβάρυναν την υγεία τους κατά 27% σε σχέση με εκείνους που το έτρωγαν μεταξύ 19:00-20:00 μ.μ.
Smart info
- Ακολουθούμε τη μεσογειακή διατροφή.
- Διατηρούμε ένα υγιές σωματικό βάρος.
- Εντάσσουμε τη σωματική δραστηριότητα στην εβδομαδιαία ρουτίνα μας.
- Δεν αμελούμε την επάρκεια της ενυδάτωσής μας.
- Φροντίζουμε τις ώρες γευμάτων: Καταναλώνουμε πρωινό και δεν τρώμε αργά το βράδυ.
Η Κλεοπάτρα Αρέστη είναι κλινική διαιτολόγος-διατροφολόγος, υποψήφια διδάκτωρ Χαροκοπείου Πανεπιστημίου Αθηνών, MSc στην Αθλητική Διατροφή, Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο, Master Practitioner on Eating Disorders & Obesity.



