
Μια απλή εξέταση αίματος βρίσκεται εδώ και χρόνια στο επίκεντρο μιας δύσκολης συζήτησης. Πόσο ωφελεί ο προληπτικός έλεγχος για τον καρκίνο του προστάτη και πότε οδηγεί σε περιττές εξετάσεις ή θεραπείες; Η εξέταση PSA μπορεί να βοηθήσει στον έγκαιρο εντοπισμό της νόσου. Μπορεί, όμως, να αναδείξει και όγκους που αναπτύσσονται τόσο αργά, ώστε να μην προκαλούσαν ποτέ προβλήματα.
Η Αμερικανική Αντικαρκινική Εταιρεία (ACS) αναθεωρεί πλέον τη στάση της. Οι νέες οδηγίες συστήνουν τακτικό έλεγχο σε συγκεκριμένες ηλικίες, ενώ προηγουμένως η απόφαση βασιζόταν στην εξατομικευμένη συζήτηση με τον γιατρό. Η ενημέρωση για τα οφέλη και τους κινδύνους, πάντως, παραμένει απαραίτητη. Πρόκειται για συστάσεις του αμερικανικού οργανισμού, όχι για μια ενιαία οδηγία που ισχύει αυτομάτως παντού.
Ποιοι χρειάζονται έλεγχο και κάθε πότε
Για τους άνδρες χωρίς αυξημένο κίνδυνο, η ACS συστήνει εξέταση PSA κάθε δύο χρόνια, από τα 50 έως και τα 69 έτη. Η εξέταση μετρά στο αίμα το ειδικό προστατικό αντιγόνο, μια πρωτεΐνη που παράγει ο προστάτης.
Για τους μαύρους άνδρες και όσους έχουν ισχυρό οικογενειακό ιστορικό, ο ετήσιος έλεγχος ξεκινά στα 45. Ισχυρό ιστορικό σημαίνει ότι πατέρας, αδελφός ή γιος διαγνώστηκε πριν από τα 65 ή ότι έχουν νοσήσει περισσότεροι από ένας συγγενείς πρώτου βαθμού. Αν υπάρχει μόνο ένας συγγενής πρώτου βαθμού που διαγνώστηκε στα 65 ή αργότερα, προτείνεται έλεγχος κάθε δύο χρόνια από τα 45. Για τους μαύρους άνδρες, η σύσταση παραμένει ετήσια, ανεξάρτητα από το οικογενειακό ιστορικό.
Τι αλλάζει στη σχέση οφέλους και κινδύνου
Η αλλαγή στις συστάσεις έρχεται ως αποτέλεσμα νεότερων δεδομένων, αλλά και των πιο εξελιγμένων μεθόδων που χρησιμοποιούνται σήμερα για να αξιολογηθεί η αυξημένη PSA. Σύμφωνα με ευρωπαϊκή μελέτη που παρακολούθησε συμμετέχοντες για 23 χρόνια, ο τακτικός έλεγχος μείωσε κατά 13% τη θνησιμότητα από τη νόσο, δηλαδή, έσωσε περίπου δύο ζωές ανά 1.000 άνδρες που ελέγχθηκαν και οδήγησε σε λιγότερα περιστατικά προχωρημένου, μεταστατικού καρκίνου.
Ο αντίλογος, ωστόσο, παραμένει. Η διάγνωση ενός καρκίνου που δεν θα απειλούσε τη ζωή μπορεί να οδηγήσει σε άσκοπη θεραπεία, με πιθανές επιπτώσεις στην ούρηση και τη σεξουαλική λειτουργία. Γι’ αυτό κάποιοι ειδικοί ανησυχούν ότι η γενικευμένη σύσταση μπορεί να περιορίσει την ουσιαστική συζήτηση στο ιατρείο.
Ένα αυξημένο PSA, ωστόσο, δεν σημαίνει απαραίτητα καρκίνο ούτε οδηγεί αυτομάτως σε βιοψία. Η εξέταση αρχικά επαναλαμβάνεται. Αν η τιμή παραμένει υψηλή, συνήθως ακολουθεί μαγνητική τομογραφία ή άλλος συμπληρωματικός έλεγχος, ώστε να εκτιμηθεί αν χρειάζεται βιοψία. Ακόμη και όταν εντοπίζεται καρκίνος χαμηλού κινδύνου, μπορεί να επιλεγεί ενεργός παρακολούθηση, που περιλαμβάνει τακτικές εξετάσεις και θεραπεία εφόσον εμφανιστούν ενδείξεις εξέλιξης.
Πότε σταματά ο προληπτικός έλεγχος
Στα 70–74 έτη, η συνέχιση αποφασίζεται μαζί με τον γιατρό, καθώς η σχέση οφέλους και κινδύνου είναι λιγότερο σαφής. Από τα 75, η ACS δεν συστήνει προληπτικό έλεγχο ως γενικό κανόνα. Μόνο σε επιλεγμένες περιπτώσεις, άνδρες 75–79 ετών με πολύ καλή υγεία ενδέχεται να συνεχίσουν τον έλεγχο μετά από ιατρική συμβουλή, ιδίως αν οι τιμές του PSA παρουσιάζουν αύξηση. Από την ηλικία των 80 ετών και έπειτα, ο προληπτικός έλεγχος δεν συνιστάται πλέον.
Επιπλέον, ανεξαρτήτως ηλικίας, ο έλεγχος δεν προτείνεται όταν το προσδόκιμο ζωής εκτιμάται σε λιγότερα από δέκα χρόνια. Σε κάθε περίπτωση, τα παραπάνω όρια αφορούν αποκλειστικά τον προληπτικό έλεγχο σε άνδρες χωρίς συμπτώματα. Εάν εμφανιστούν, η διερεύνηση από τον γιατρό παραμένει απαραίτητη.


