
Η ικανότητα να ξεχωρίζουμε λεπτές διαφορές στους ήχους δεν εξαρτάται μόνο από τα αυτιά μας. Νέα έρευνα αποκαλύπτει ότι ο εγκέφαλος παίζει καθοριστικό ρόλο στην ακουστική μας αντίληψη, ενώ εντοπίζει έναν απρόσμενο κοινό μηχανισμό στην ακοή ανθρώπων που έχουν χάσει την όρασή τους από πολύ μικρή ηλικία και σε όσων ασχολούνται συστηματικά με τη μουσική.
Ακοή και εγκέφαλος
Σύμφωνα με τη μελέτη που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Journal of Neuroscience, και οι δύο ομάδες φαίνεται να έχουν ένα πλεονέκτημα: ο εγκέφαλός τους επεξεργάζεται τους ήχους με μεγαλύτερη συνέπεια και αξιοπιστία, παρουσιάζοντας λιγότερο «εσωτερικό θόρυβο».
Τι σημαίνει «εσωτερικός θόρυβος»;
Η ακοή είναι μια σύνθετη διαδικασία που ξεκινά από την ανίχνευση των ήχων στο αυτί και ολοκληρώνεται με την επεξεργασία και την ερμηνεία τους από τον εγκέφαλο. Για να αντιληφθούμε με ακρίβεια έναν ήχο, δεν αρκεί απλώς να τον ακούμε. Χρειάζεται ο εγκέφαλος να μπορεί να αναγνωρίζει σταθερά τα χαρακτηριστικά του.
Οι ερευνητές χρησιμοποιούν τον όρο «εσωτερικός θόρυβος» για να περιγράψουν τις μικρές διακυμάνσεις στον τρόπο με τον οποίο το ακουστικό σύστημα ανταποκρίνεται στο ίδιο ερέθισμα κάθε φορά. Όσο λιγότερος είναι αυτός ο θόρυβος, τόσο πιο σταθερή και αξιόπιστη γίνεται η επεξεργασία των ήχων, διευκολύνοντας τη διάκριση ακόμη και πολύ κοντινών μουσικών τόνων.
Τι έδειξε η έρευνα
Για να διερευνήσουν τον μηχανισμό, οι επιστήμονες εξέτασαν εννέα ανθρώπους που είχαν χάσει την όρασή τους πριν συμπληρώσουν τα δύο χρόνια ζωής και 18 άτομα χωρίς προβλήματα όρασης. Οι συμμετέχοντες είχαν διαφορετικά επίπεδα μουσικής εκπαίδευσης.
Στη συνέχεια υποβλήθηκαν σε δύο ακουστικές δοκιμασίες. Στην πρώτη δοκιμασία έπρεπε να ξεχωρίσουν έναν ήχο που ακουγόταν ανάμεσα σε άλλους θορύβους, ώστε να αξιολογηθεί ο τρόπος με τον οποίο το εσωτερικό αυτί επεξεργάζεται τις διαφορετικές συχνότητες. Στη δεύτερη έπρεπε να αναγνωρίσουν ποιος από δύο ήχους είχε υψηλότερο τόνο.
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι τα άτομα με πρώιμη απώλεια όρασης διέκριναν καλύτερα τις διαφορές στο ύψος των ήχων, χωρίς όμως να εμφανίζουν αντίστοιχο πλεονέκτημα στην πρώτη δοκιμασία. Αυτό υποδηλώνει ότι η καλύτερη επίδοσή τους δεν οφείλεται απαραίτητα σε πιο ευαίσθητα αυτιά, αλλά στον τρόπο με τον οποίο ο εγκέφαλος επεξεργάζεται τις ακουστικές πληροφορίες.
Ενδιαφέρον παρουσιάζει και το εύρημα για τους μουσικούς. Όσοι είχαν μουσική εκπαίδευση εμφάνισαν επίσης λιγότερο εσωτερικό θόρυβο, καθώς ο εγκέφαλός τους ανταποκρινόταν στους ήχους με μεγαλύτερη συνέπεια σε σύγκριση με όσους δεν είχαν ανάλογη εμπειρία.
Καλύτερη ακοή: Μπορούμε να εκπαιδεύσουμε τον εγκέφαλο;
Οι ερευνητές συνδέουν τα ευρήματα με τη νευροπλαστικότητα, δηλαδή την ικανότητα του εγκεφάλου να προσαρμόζεται και να αναδιοργανώνει τη λειτουργία του μέσα από τις εμπειρίες και την εκπαίδευση.
Ωστόσο, παραμένουν σημαντικά ερωτήματα. Πόση εξάσκηση χρειάζεται για να βελτιωθεί η ακουστική αντίληψη; Έχει μεγαλύτερη σημασία η ηλικία στην οποία ξεκινά η μουσική εκπαίδευση; Και μπορούν αντίστοιχες τεχνικές να βοηθήσουν ανθρώπους που αρχίζουν να χάνουν την όρασή τους να αξιοποιήσουν περισσότερο την ακοή τους;
Οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι χρειάζεται περαιτέρω έρευνα, ώστε να διαπιστωθεί αν το συγκεκριμένο πλεονέκτημα επεκτείνεται και σε πιο σύνθετες καθημερινές ακουστικές εμπειρίες.



