Οι γυναίκες ζουν, κατά μέσο όρο, περισσότερο από τους άνδρες, αλλά εμφανίζουν συχνότερα αυτοάνοσα νοσήματα. Αυτή η συνύπαρξη μακροζωίας και μεγαλύτερης ευαισθησίας σε ορισμένες παθήσεις απασχολεί εδώ και χρόνια τους επιστήμονες. Μια μελέτη στρέφει την προσοχή στον τρόπο με τον οποίο αλλάζει το ανοσοποιητικό καθώς μεγαλώνουμε.
Ερευνητές της Ιατρικής Σχολής Duke-NUS στη Σιγκαπούρη ανέλυσαν τη δραστηριότητα γονιδίων σε περίπου 3,8 εκατομμύρια ανοσοκύτταρα από 1.828 υγιείς ανθρώπους, ηλικίας 19 έως 97 ετών. Τα αποτελέσματα, που δημοσιεύθηκαν στο Nature Communications, δείχνουν ότι το ανοσοποιητικό ακολουθεί διαφορετικές πορείες γήρανσης στις γυναίκες και στους άνδρες κι αυτό ίσως συνδέεται με τις διαφορές που παρατηρούνται στην υγεία τους.
Δύο περίοδοι με εντονότερες αλλαγές για το ανοσοποιητικό
Η γήρανση της άμυνας του οργανισμού δεν φάνηκε να εξελίσσεται με σταθερό ρυθμό. Οι ερευνητές εντόπισαν δύο περιόδους με περισσότερες μεταβολές στη γονιδιακή δραστηριότητα, μία γύρω στα 40 και μία μετά τα 60. Στην πρώτη ξεχώρισαν κυρίως αλλαγές στα Τ κύτταρα που βοηθούν στον συντονισμό της ανοσολογικής απόκρισης. Στη δεύτερη, μεγαλύτερο ρόλο είχαν τα Τ κύτταρα που αναγνωρίζουν και καταστρέφουν μολυσμένα ή μη φυσιολογικά κύτταρα.
Οι ηλικίες αυτές περιγράφουν τάσεις στο σύνολο των δεδομένων, χωρίς να αποτελούν αυστηρά ορόσημα για κάθε άνθρωπο. Επιπλέον, η ανάλυση συνέκρινε ανθρώπους διαφορετικών ηλικιών, αντί να παρακολουθεί τους ίδιους επί δεκαετίες.
Το «τίμημα» της γυναικείας άμυνας
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα ευρήματα αφορούσε τα κυτταροτοξικά Τ κύτταρα, που συμμετέχουν στην εξουδετέρωση απειλών. Στις γυναίκες, γονίδια που συνδέονται με την ενεργοποίησή τους εμφάνιζαν αυξανόμενη δραστηριότητα σε όλο το ηλικιακό εύρος που εξετάστηκε. Στους άνδρες, αντίστοιχα μοτίβα παρουσίαζαν πρώιμη αύξηση και στη συνέχεια σταθεροποιούνταν.
Η παρατεταμένη ενεργοποίηση στην περίπτωση των γυναικών θα μπορούσε να εξηγεί τις διαφορές στην αντιμετώπιση των λοιμώξεων. Ωστόσο, η συνεχής κινητοποίηση του ανοσοποιητικού μπορεί να συνοδεύεται και από φλεγμονή. Γι’ αυτό εξετάζεται αν τέτοιες διαφορές σχετίζονται με τη μεγαλύτερη συχνότητα αυτοάνοσων νοσημάτων στις γυναίκες, στα οποία η άμυνα στρέφεται εναντίον υγιών ιστών.
Η αυξημένη δραστηριότητα ορισμένων γονιδίων δεν ισοδυναμεί αυτομάτως με αποτελεσματικότερη προστασία. Η καλή λειτουργία της άμυνας απαιτεί τόσο ενεργοποίηση απέναντι σε μια απειλή όσο και σωστή ρύθμιση της αντίδρασης.
Τα κοινά
Παρά τις διαφορές, υπήρχαν και κοινά χαρακτηριστικά. Με την ηλικία μειωνόταν η δραστηριότητα γονιδίων που υποστηρίζουν βασικές εργασίες συντήρησης των κυττάρων, ενώ ενισχύονταν μοριακά σημάδια φλεγμονής. Αυτός ο συνδυασμός εμφανιζόταν σε πολλούς από τους τύπους ανοσοκυττάρων που μελετήθηκαν.
Ένα διαφορετικό «ρολόι» για το ανοσοποιητικό
Η ομάδα δημιούργησε επίσης υπολογιστικά μοντέλα που εκτιμούν την ηλικία με βάση τη γονιδιακή δραστηριότητα των ανοσοκυττάρων. Όταν εκπαιδεύονταν ξεχωριστά σε δεδομένα γυναικών ή ανδρών, οι εκτιμήσεις ήταν ακριβέστερες από εκείνες ενός κοινού μοντέλου.
Πρόκειται όμως για ερευνητικά εργαλεία, που αποτυπώνουν καλύτερα τις διαφορετικές διαδρομές της γήρανσης, χωρίς να προβλέπουν πόσα χρόνια θα ζήσει κάποιος. Μελλοντικά, αυτή η γνώση θα μπορούσε να υποστηρίξει πιο στοχευμένες προσεγγίσεις πρόληψης και αντιμετώπισης παθήσεων, λαμβάνοντας υπόψη τόσο την ηλικία όσο και τις βιολογικές διαφορές μεταξύ των φύλων.