Η παρακολούθηση μετά τη θεραπεία βασίζεται κυρίως σε τακτικές απεικονιστικές εξετάσεις, όπως η αξονική τομογραφία. Ωστόσο, οι εξετάσεις αυτές δεν μπορούν πάντοτε να εντοπίσουν πολύ μικρές ποσότητες καρκινικών κυττάρων που ενδέχεται να παραμένουν στον οργανισμό.
Μια νέα μελέτη έρχεται να διερευνήσει μια διαφορετική δυνατότητα: τον εντοπισμό μοριακών ενδείξεων υποτροπής μέσα από μια εξέταση αίματος, πριν εμφανιστούν ευρήματα στις συμβατικές εξετάσεις.
Καρκίνος του πνεύμονα: Πώς λειτουργεί η εξέταση αίματος;
Η μέθοδος ονομάζεται «υγρή βιοψία» και βασίζεται στην ανάλυση μικροσκοπικών τμημάτων DNA που απελευθερώνουν τα καρκινικά κύτταρα στην κυκλοφορία του αίματος.
Το συγκεκριμένο γενετικό υλικό είναι γνωστό ως κυκλοφορούν καρκινικό DNA (ctDNA) και μπορεί να περιέχει χαρακτηριστικές μεταλλάξεις του όγκου. Αναζητώντας αυτές τις γενετικές αλλαγές, οι επιστήμονες μπορούν να εντοπίσουν ενδείξεις ότι καρκινικά κύτταρα εξακολουθούν να υπάρχουν στον οργανισμό, ακόμη κι όταν δεν είναι ορατά στις απεικονιστικές εξετάσεις.
Στη νέα μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό The Journal of Molecular Diagnostics, οι ερευνητές χρησιμοποίησαν μια προηγμένη τεχνική ανάλυσης του DNA, προσαρμοσμένη στα γενετικά χαρακτηριστικά του όγκου κάθε ασθενούς. Στόχος τους ήταν να διαπιστώσουν εάν η συγκεκριμένη προσέγγιση θα μπορούσε να προβλέψει την πιθανότητα υποτροπής σε ασθενείς με καρκίνο του πνεύμονα σε πολύ πρώιμο στάδιο.
Καρκίνος του πνεύμονα: Τι έδειξε η νέα μελέτη;
Στην έρευνα συμμετείχαν 42 ασθενείς με αδενοκαρκίνωμα του πνεύμονα σταδίου IA, δηλαδή μια μορφή μη μικροκυτταρικού καρκίνου του πνεύμονα που είχε διαγνωστεί σε ιδιαίτερα πρώιμο στάδιο. Τα αποτελέσματα ήταν ενθαρρυντικά. Από τους 12 ασθενείς που παρουσίασαν τελικά υποτροπή, η εξέταση εντόπισε καρκινικό DNA στο αίμα των 9.
Ακόμη πιο ενδιαφέρον ήταν το χρονικό διάστημα που μεσολάβησε ανάμεσα στον εντοπισμό των μοριακών ενδείξεων και στην επιβεβαίωση της υποτροπής. Στους ασθενείς που είχαν θετικό αποτέλεσμα και στη συνέχεια επιβεβαιωμένη υποτροπή, η εξέταση ανίχνευσε τις σχετικές ενδείξεις κατά διάμεσο όρο 16,7 μήνες νωρίτερα από την κλινική ή απεικονιστική διαπίστωση της νόσου.
Η εξέταση παρουσίασε ευαισθησία 75% και ειδικότητα 83%. Με απλά λόγια, κατάφερε να εντοπίσει τα τρία τέταρτα των ασθενών που τελικά εμφάνισαν υποτροπή, ενώ είχε επίσης τη δυνατότητα να αναγνωρίζει αρκετούς από εκείνους που δεν παρουσίασαν επανεμφάνιση της νόσου.
Παράλληλα, τα αρνητικά αποτελέσματα συνδέθηκαν με μεγαλύτερη πιθανότητα διατήρησης της ύφεσης, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι μπορούσαν να αποκλείσουν με βεβαιότητα την παρουσία καρκινικών κυττάρων.
Τι θα μπορούσε να αλλάξει στην παρακολούθηση των ασθενών;
Εάν τα αποτελέσματα επιβεβαιωθούν σε μεγαλύτερες μελέτες, η υγρή βιοψία θα μπορούσε να αποτελέσει ένα επιπλέον εργαλείο για την παρακολούθηση των ασθενών μετά τη θεραπεία.
Η έγκαιρη ανίχνευση μοριακών ενδείξεων υποτροπής ενδέχεται να επιτρέπει στους γιατρούς να εντοπίζουν ποιοι ασθενείς χρειάζονται στενότερη παρακολούθηση και να αξιολογούν νωρίτερα την ανάγκη για πρόσθετες θεραπευτικές παρεμβάσεις.
Από την άλλη πλευρά, οι ασθενείς στους οποίους δεν ανιχνεύεται κυκλοφορούν καρκινικό DNA ενδέχεται να διατρέχουν μικρότερο κίνδυνο υποτροπής. Μελλοντικά, αυτή η πληροφορία θα μπορούσε να συμβάλει σε περισσότερο εξατομικευμένες αποφάσεις, περιορίζοντας ενδεχομένως θεραπείες που δεν προσφέρουν ουσιαστικό όφελος αλλά συνοδεύονται από ανεπιθύμητες ενέργειες.
Η δυνατότητα αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς η παρακολούθηση μετά την αντιμετώπιση του καρκίνου δεν αφορά μόνο τον εντοπισμό πιθανής υποτροπής, αλλά και την αποφυγή περιττών παρεμβάσεων.
Μπορεί η εξέταση να αντικαταστήσει την αξονική τομογραφία;
Προς το παρόν, όχι.
Παρά τα ενθαρρυντικά ευρήματα, η μελέτη ήταν μικρή και αναδρομική, ενώ η εξέταση δεν κατάφερε να εντοπίσει όλες τις περιπτώσεις υποτροπής. Επιπλέον, η ανίχνευση καρκινικού DNA στο αίμα δεν σημαίνει απαραίτητα ότι ένας ασθενής θα παρουσιάσει κλινικά εμφανή επανεμφάνιση της νόσου.
Το σημαντικότερο ερώτημα που παραμένει αναπάντητο είναι εάν η έγκαιρη ανίχνευση μπορεί πράγματι να οδηγήσει σε αποτελεσματικότερη θεραπεία και μεγαλύτερη επιβίωση.
Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι χρειάζονται μεγαλύτερες, προοπτικές κλινικές μελέτες προτού η συγκεκριμένη τεχνολογία ενταχθεί στην καθιερωμένη παρακολούθηση των ασθενών.
Μέχρι τότε, οι απεικονιστικές εξετάσεις εξακολουθούν να αποτελούν βασικό μέρος της παρακολούθησης μετά τη θεραπεία.
Ωστόσο, η νέα έρευνα αναδεικνύει μια σημαντική προοπτική: ο καρκίνος του πνεύμονα ίσως μπορεί στο μέλλον να παρακολουθείται όχι μόνο μέσα από όσα είναι ορατά στις εξετάσεις, αλλά και μέσα από τα μοριακά ίχνη που αφήνει στο αίμα.