
Για να φτάσει ο άνθρωπος στον Άρη, χρειάζεται κάτι περισσότερο από ένα διαστημόπλοιο και τον κατάλληλο εξοπλισμό. Το σώμα του πρέπει να αντέξει μήνες ταξιδιού και, στη συνέχεια, να προσαρμοστεί στη βαρύτητα ενός άλλου πλανήτη. Η καρδιά θέτει ένα από τα μεγάλα ερωτήματα σε αυτή την αποστολή. Μια μελέτη σε αστροναύτες, όμως, δίνει ενθαρρυντικές απαντήσεις.
Ερευνητές από το Northwestern Medicine, το UT Southwestern και το UTHealth Houston παρακολούθησαν την καρδιακή λειτουργία 13 αστροναυτών που έζησαν περίπου έξι μήνες στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό. Όπως αναφέρουν στο επιστημονικό περιοδικό Circulation, η καρδιά τους προσαρμόστηκε σταδιακά στις συνθήκες μικροβαρύτητας και ανταποκρίθηκε καλά σε μια δοκιμή που προσομοίωνε μέρος των επιδράσεων της βαρύτητας του Άρη στην κυκλοφορία.
Όταν η βαρύτητα αλλάζει τους κανόνες
Στη Γη, η βαρύτητα επηρεάζει την κατανομή του αίματος στο σώμα, ιδιαίτερα όταν στεκόμαστε όρθιοι. Στο Διάστημα, όπου οι αστροναύτες αιωρούνται, αυτή η συνθήκη αλλάζει. Τα υγρά ανακατανέμονται και το καρδιαγγειακό σύστημα καλείται να προσαρμοστεί σε διαφορετικές απαιτήσεις. Παράλληλα, οι μύες επιβαρύνονται λιγότερο στις καθημερινές κινήσεις, γεγονός που μπορεί να οδηγήσει σε απώλεια μυϊκής μάζας και να επηρεάσει ακόμη και την ίδια την καρδιά.
Η επιστροφή στο περιβάλλον βαρύτητας αποτελεί μια δεύτερη πρόκληση. Όταν το αίμα μετακινείται ξανά προς τα πόδια, μπορεί να πέσει η αρτηριακή πίεση και να εμφανιστεί ζάλη κατά την όρθια στάση. Οι επιστήμονες θέλησαν να εξετάσουν πόσο καλά θα διαχειρίζονταν οι αστροναύτες αυτή τη μετάβαση.
Η καρδιά σε τροχιά
Η ομάδα κατέγραψε υπερηχογραφήματα καρδιάς πριν, κατά τη διάρκεια και μετά τις αποστολές. Οι αστροναύτες εκπαιδεύτηκαν ώστε να εξετάζουν ο ένας τον άλλον, με καθοδήγηση από ειδικούς στη Γη. Τις πρώτες δύο εβδομάδες στο Διάστημα, οι μετρήσεις έδειξαν ότι η καρδιά γέμιζε με λιγότερο αίμα ανάμεσα στους παλμούς και έστελνε μικρότερη ποσότητα στην κυκλοφορία με κάθε συστολή.
Στη συνέχεια, όμως, η εικόνα βελτιώθηκε. Καθώς περνούσαν οι μήνες, αυτές οι μετρήσεις πλησίαζαν σταδιακά τα επίπεδα πριν από την αναχώρηση. Η αρχική μεταβολή, επομένως, δεν αποτύπωνε ολόκληρη την πορεία της προσαρμογής.
Η άσκηση ήταν μέρος της αποστολής για την καρδιά
Οι αστροναύτες ακολουθούσαν απαιτητικό πρόγραμμα άσκησης, διάρκειας έως δύο ωρών καθημερινά. Συνδύαζαν αερόβια προπόνηση με ασκήσεις αντιστάσεων, ώστε να υποστηρίζουν την καρδιοαναπνευστική τους ικανότητα και να περιορίζουν την απώλεια μυϊκής μάζας.
Οι ερευνητές θεωρούν ότι αυτή η συστηματική προπόνηση συνέβαλε στην προσαρμογή τους. Επειδή, ωστόσο, η μελέτη δεν συνέκρινε αστροναύτες που γυμνάζονταν με άλλους που δεν ασκούνταν, δεν μπορεί να απομονώσει το ακριβές μέγεθος της συμβολής της.
Μια μικρή «πρόβα» για τον Άρη
Η βαρύτητα στην επιφάνεια του Άρη αντιστοιχεί περίπου στο 38% της γήινης. Μετά την επιστροφή των αστροναυτών από τον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό στη Γη, οι ερευνητές τούς υπέβαλαν σε μια ειδική δοκιμή. Τους τοποθέτησαν ξαπλωμένους και ανύψωσαν το σώμα τους κατά 22 μοίρες, με το κεφάλι ψηλότερα από τα πόδια. Έτσι προκάλεσαν μετακίνηση του αίματος προς το κάτω μέρος του σώματος, προσεγγίζοντας την κυκλοφορική επιβάρυνση που θα συναντούσαν όταν θα στέκονταν εκεί.
Η ανταπόκριση ήταν ενθαρρυντική, χωρίς σημαντικές ενδείξεις καρδιαγγειακής δυσκολίας στη συγκεκριμένη δοκιμή. Παρότι το μικρό δείγμα και η προσομοίωση δεν αρκούν για να επιβεβαιώσουν την ασφάλεια μιας πραγματικής αποστολής, δείχνουν ότι η καρδιά, με κατάλληλη προετοιμασία και συστηματική άσκηση, μπορεί να προσαρμοστεί ακόμα και στις απαιτήσεις ενός διαπλανητικού ταξιδιού.


