
Η πρόληψη του εγκεφαλικού βασίζεται ολοένα περισσότερο σε δεδομένα που συμβάλλουν στον εντοπισμό ανθρώπων που διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο. Ανάμεσά τους είναι και οι γενετικές πληροφορίες. Πρόσφατη μελέτη αξιοποιεί την τεχνητή νοημοσύνη για να αναζητήσει, μέσα στο DNA, πιο σύνθετες ενδείξεις γενετικής προδιάθεσης για ισχαιμικό εγκεφαλικό.
Ερευνητές του Πανεπιστημίου Τεχνολογίας του Σίδνεϊ (UTS) ανέπτυξαν ένα μοντέλο τεχνητής νοημοσύνης που αναλύει γενετικά δεδομένα, αναζητώντας ενδείξεις αυξημένου κινδύνου για ισχαιμικό εγκεφαλικό. Πρόκειται για τη συχνότερη μορφή εγκεφαλικού, κατά την οποία ένα αγγείο αποφράσσεται, συνήθως από θρόμβο, εμποδίζοντας την αιμάτωση μέρους του εγκεφάλου.
Ίδια αρχιτεκτονική με μεγάλα γλωσσικά μοντέλα
Το μοντέλο βασίζεται στους λεγόμενους transformers, την τεχνολογική αρχιτεκτονική που χρησιμοποιείται και σε μεγάλα γλωσσικά μοντέλα. Στη συγκεκριμένη εφαρμογή, όμως, έχει εκπαιδευτεί να επεξεργάζεται γενετικές παραλλαγές και να εντοπίζει συνδέσεις που μπορεί να συνδέονται με το εγκεφαλικό.
Η συγκεκριμένη προσέγγιση επιχειρεί να ξεπεράσει ορισμένους περιορισμούς των συμβατικών πολυγονιδιακών δεικτών κινδύνου. Οι δείκτες αυτοί συνυπολογίζουν την επίδραση πολλών γενετικών παραλλαγών, κυρίως αθροίζοντάς την. Το νέο μοντέλο λαμβάνει υπόψη και τη θέση τους στο DNA, επιδιώκοντας να αποτυπώσει πιο σύνθετες σχέσεις μεταξύ τους. Έτσι, οι ερευνητές εξετάζουν αν μπορούν να αντλήσουν περισσότερες πληροφορίες από τα ίδια γενετικά δεδομένα.
Τι έδειξε η έρευνα για το εγκεφαλικό
Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Computer Methods and Programs in Biomedicine, αξιοποίησε δεδομένα της βρετανικής βάσης δεδομένων UK Biobank. Το μοντέλο αξιολογήθηκε επίσης σε ανεξάρτητα δεδομένα από το αμερικανικό πρόγραμμα All of Us, ώστε η επίδοσή του να ελεγχθεί και πέρα από την αρχική βάση.
Στις αναλύσεις, παρουσίασε καλύτερη ικανότητα διάκρισης μεταξύ ατόμων με και χωρίς ισχαιμικό εγκεφαλικό από τα υπόλοιπα μοντέλα με τα οποία συγκρίθηκε. Παράλληλα, εντοπίστηκαν 18 περιοχές του γονιδιώματος που συνδέονταν με τη νόσο. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσίασε το γονίδιο EDEM2 στον εγκεφαλικό φλοιό, ως πιθανό αντικείμενο περαιτέρω βιολογικής έρευνας.
Σε ξεχωριστή ανάλυση παρακολούθησης, η ομάδα με την υψηλότερη γενετική βαθμολογία εμφάνισε περίπου 21% υψηλότερο κίνδυνο ισχαιμικού εγκεφαλικού σε σύγκριση με την ομάδα χαμηλής βαθμολογίας.
Από το DNA στην εξατομικευμένη πρόληψη
Για τους ερευνητές, το επόμενο βήμα είναι να συνδυάσουν τη γενετική πληροφορία με την κλινική εικόνα και τον τρόπο ζωής. Η ηλικία, η αρτηριακή πίεση, η κολπική μαρμαρυγή, ο διαβήτης τύπου 2 και η χοληστερόλη παραμένουν σημαντικά στοιχεία της εκτίμησης κινδύνου. Η ομάδα εργάζεται σε ένα εργαλείο που θα συνεκτιμά διαφορετικές πηγές δεδομένων, ακόμη και απεικονιστικές εξετάσεις με στόχο την ολιστική εκτίμηση του κινδύνου.
Προς το παρόν, πρόκειται για ερευνητική προσέγγιση. Χρειάζεται περαιτέρω αξιολόγηση σε αντιπροσωπευτικούς πληθυσμούς και ανθρώπους διαφορετικής γενετικής καταγωγής, καθώς και παρακολούθηση στην πράξη, πριν αποσαφηνιστεί η θέση της στην πρόληψη. Το σημαντικό είναι ότι στο μέλλον οι γενετικές πληροφορίες θα μπορούσαν να μας προειδοποιούν ποιος χρειάζεται στενότερη παρακολούθηση και πώς μπορεί να ωφεληθεί από πιο στοχευμένη φροντίδα.


