Γιατί κάποιοι άνθρωποι εμφανίζουν κρίσεις πανικού και άλλοι όχι; Η απάντηση δεν βρίσκεται σε μία μόνο αιτία. Η κληρονομικότητα, οι εμπειρίες της ζωής, το στρες και ο τρόπος με τον οποίο αντιδρούμε στις σωματικές εκδηλώσεις του άγχους μπορούν να συνδυαστούν διαφορετικά σε κάθε άνθρωπο.Διαιτολόγος – Διατροφολόγος & Ψυχολόγος& Τεχνολόγος ΤροφίμωνΜSc Διασφάλιση Ποιότητας, ΜSc Χημεία Τροφίμων, MSc Διαχείριση ΠοιότηταςMSc Διαχείριση Γήρανσης & Χρόνιων Νοσημάτων, MSc(c) Εφαρμοσμένη Αναπτυξιακή ΨυχολογίαPhD(c) Επιστήμη & Τεχνολογία Τροφίμων2. Εκλυτικοί παράγοντες:3. Παράγοντες διατήρησης:
Εκλυτικοί παράγοντες: Τι μπορεί να πυροδοτήσει μια κρίση πανικού;
Ενώ οι προδιαθεσικοί παράγοντες σχετίζονται με την ευαλωτότητα ενός ανθρώπου, οι εκλυτικοί παράγοντες αφορούν τις συνθήκες που μπορεί να πυροδοτήσουν μια κρίση πανικού σε μια συγκεκριμένη χρονική στιγμή.
Ένας παράγοντας που έχει συνδεθεί με την εμφάνιση κρίσεων πανικού είναι το έντονο στρες. Δύσκολα γεγονότα, όπως μια απώλεια, ένας χωρισμός, οικονομικά προβλήματα ή αυξημένες επαγγελματικές πιέσεις, μπορεί να προηγούνται της εμφάνισης κρίσεων πανικού. Μάλιστα, όταν το στρες παρατείνεται, μπορεί να συμβάλλει και στη γενικότερη ευαλωτότητα ενός ανθρώπου, χωρίς να αποτελεί από μόνο του επαρκή εξήγηση για την εμφάνιση πανικού.
Μια κρίση μπορεί επίσης να πυροδοτηθεί από σωματικές αισθήσεις, όπως η ταχυκαρδία, η ζάλη ή οι αλλαγές στην αναπνοή. Για παράδειγμα, κάποιος μπορεί να παρατηρήσει ότι η καρδιά του χτυπά γρηγορότερα μετά από σωματική άσκηση και να αισθανθεί έντονο φόβο. Οι αισθήσεις αυτές δεν είναι απαραίτητα επικίνδυνες, αλλά σε ορισμένους ανθρώπους μπορεί να αποτελέσουν αφορμή για την εκδήλωση πανικού.
Ρόλο μπορούν να διαδραματίσουν και ορισμένες ουσίες, ιδιαίτερα όσες αυξάνουν τη σωματική διέγερση. Η υπερβολική κατανάλωση καφεΐνης, για παράδειγμα, μπορεί να προκαλέσει ταχυκαρδία, νευρικότητα ή τρέμουλο και, σε ευάλωτα άτομα, να συμβάλει στην εμφάνιση μιας κρίσης πανικού.
Ωστόσο, δεν έχουν όλες οι κρίσεις πανικού κάποιο εμφανές ερέθισμα. Ορισμένες εκδηλώνονται απροσδόκητα, ακόμη και σε στιγμές που ο άνθρωπος αισθάνεται ήρεμος, χωρίς να μπορεί να εντοπίσει τι τις πυροδότησε. Αυτό δεν σημαίνει ότι η κρίση είναι ανεξήγητη, αλλά ότι δεν είναι πάντοτε δυνατό να αναγνωριστεί ένας συγκεκριμένος εκλυτικός παράγοντας.
Παράγοντες διατήρησης: Γιατί μπορεί να επαναλαμβάνονται οι κρίσεις;
Η εμφάνιση μιας κρίσης πανικού δεν σημαίνει απαραίτητα ότι θα ακολουθήσουν και άλλες. Ωστόσο, ο φόβος μιας νέας κρίσης, η ανησυχία για τις σωματικές αισθήσεις και η αποφυγή καταστάσεων που συνδέονται με τον πανικό μπορούν να συμβάλουν στη διατήρηση του προβλήματος.
Στο επιστημονικό άρθρο A Cognitive Approach to Panic, που δημοσιεύθηκε το 1986 στο περιοδικό Behaviour Research and Therapy, ο ψυχολόγος David M. Clark περιγράφει πώς η καταστροφική ερμηνεία σωματικών αισθήσεων, όπως η ταχυκαρδία, μπορεί να ενισχύσει τον φόβο και να δημιουργήσει έναν φαύλο κύκλο πανικού. Έτσι, παράγοντες που δεν προκάλεσαν την πρώτη κρίση ενδέχεται να συμβάλλουν στην επανάληψή της.
Η πρώτη κρίση πανικού δεν καθορίζει τη συνέχεια
Ας επιστρέψουμε στην Ελένη. Οι εμπειρίες της από το οικογενειακό περιβάλλον ενδέχεται να επηρέασαν τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνεται τις σωματικές εκδηλώσεις του άγχους, ενώ η περίοδος έντονου στρες που βίωνε ίσως συνέβαλε στην εμφάνιση της πρώτης κρίσης πανικού. Κανένας από αυτούς τους παράγοντες, ωστόσο, δεν αρκεί από μόνος του για να εξηγήσει με βεβαιότητα τι συνέβη.
Το ίδιο σημαντικό είναι και όσα ακολουθούν την πρώτη κρίση. Ο τρόπος με τον οποίο ένας άνθρωπος ερμηνεύει τις σωματικές του αισθήσεις και αντιμετωπίζει τον φόβο μιας νέας κρίσης μπορεί να επηρεάσει την εξέλιξη του προβλήματος. Η πορεία του πανικού, επομένως, δεν είναι προδιαγεγραμμένη. Με την κατάλληλη ψυχοθεραπευτική υποστήριξη, ο άνθρωπος μπορεί να μάθει να αντιμετωπίζει αποτελεσματικότερα τον πανικό και να ανακτήσει σταδιακά την εμπιστοσύνη στον εαυτό του και στην καθημερινότητά του.