Όταν σκεφτόμαστε τι επηρεάζει τη λίμπιντο, το μυαλό μας πηγαίνει συνήθως στις ορμόνες, τη διάθεση, το στρες ή στην ποιότητα της σχέσης μας. Σπάνια θα σκεφτούμε το έντερο. Κι όμως, τα τρισεκατομμύρια μικρόβια που ζουν στο πεπτικό μας σύστημα φαίνεται πως συμμετέχουν σε διαδικασίες που σχετίζονται με τη σεξουαλική υγεία. Η επιστημονική έρευνα στρέφει πλέον το ενδιαφέρον της σε μια λιγότερο γνωστή σύνδεση: τον άξονα εντέρου–εγκεφάλου–λίμπιντο.
Στρες: Ένας από τους μεγαλύτερους εχθρούς της λίμπιντο
Όταν βρισκόμαστε αντιμέτωποι με μια απειλή, ο οργανισμός ενεργοποιεί τον γνωστό μηχανισμό «μάχης ή φυγής». Η ενέργεια κατευθύνεται σε λειτουργίες απαραίτητες για την άμεση επιβίωση, ενώ άλλες διαδικασίες περνούν προσωρινά σε δεύτερη μοίρα. Μία από αυτές είναι και η σεξουαλική επιθυμία. Άλλωστε, όταν προσπαθούμε να ξεφύγουμε από έναν κίνδυνο, το τελευταίο που μας απασχολεί είναι το σεξ.
Το πρόβλημα είναι ότι ο οργανισμός μας μπορεί να ενεργοποιεί παρόμοιους μηχανισμούς και απέναντι στις πιέσεις της καθημερινότητας. Οι επαγγελματικές υποχρεώσεις, οι οικονομικές δυσκολίες και το χρόνιο άγχος μπορούν να επηρεάσουν τη διάθεση και, κατ’ επέκταση, τη λίμπιντο.
Εδώ φαίνεται πως εμπλέκεται και το μικροβίωμα. Όταν διαταράσσεται η ισορροπία των μικροοργανισμών του εντέρου, μια κατάσταση γνωστή ως δυσβίωση, ενδέχεται να επηρεάζονται οι μηχανισμοί που ρυθμίζουν το στρες και τη φλεγμονή.
Έντερο και ορμόνες: Μια απρόσμενη σχέση
Η τεστοστερόνη και τα οιστρογόνα παίζουν σημαντικό ρόλο στη σεξουαλική λειτουργία. Αυτό που ίσως δεν γνωρίζουμε είναι ότι ορισμένα μικρόβια του εντέρου συμμετέχουν στον μεταβολισμό τους. Το ήπαρ επεξεργάζεται τις ορμόνες και συμβάλλει στην απομάκρυνσή τους από τον οργανισμό. Ωστόσο, ορισμένοι μικροοργανισμοί διαθέτουν ένζυμα που μπορούν να επηρεάσουν αυτή τη διαδικασία, επιτρέποντας σε μέρος των ορμονών να επαναπορροφηθεί.
Συστηματική ανασκόπηση που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Journal of Clinical Gastroenterology εξέτασε τη σχέση ανάμεσα στα επίπεδα των ορμονών του φύλου και στη σύνθεση και ποικιλομορφία του εντερικού μικροβιώματος.
Τα ευρήματα υποστηρίζουν την ύπαρξη μιας σύνθετης αλληλεπίδρασης, χωρίς ωστόσο να αποδεικνύουν ότι οι αλλαγές στο μικροβίωμα προκαλούν άμεσα αύξηση ή μείωση της λίμπιντο.
Πώς επικοινωνεί το έντερο με τον εγκέφαλο;
Το έντερο και ο εγκέφαλος βρίσκονται σε συνεχή επικοινωνία μέσω ενός πολύπλοκου δικτύου νευρικών, ορμονικών και ανοσολογικών μηχανισμών. Αυτή η αμφίδρομη σχέση είναι γνωστή ως άξονας εντέρου–εγκεφάλου.
Οι ερευνητές Τζον Κράιαν και Τίμοθι Ντίναν έχουν μελετήσει εκτενώς τον τρόπο με τον οποίο οι μικροοργανισμοί του εντέρου μπορούν να επηρεάζουν τη λειτουργία του εγκεφάλου και τη συμπεριφορά. Ορισμένα εντερικά μικρόβια παράγουν ή επηρεάζουν ουσίες που σχετίζονται με νευροδιαβιβαστές, όπως η σεροτονίνη και η ντοπαμίνη. Οι ουσίες αυτές συμμετέχουν στη ρύθμιση της διάθεσης, της ευχαρίστησης και των κινήτρων. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι νευροδιαβιβαστές που παράγονται στο έντερο φτάνουν απευθείας στον εγκέφαλο. Η επικοινωνία είναι πολύ πιο σύνθετη και περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, νευρικά σήματα και μεταβολίτες των μικροοργανισμών.
Η σχέση αυτή αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον όταν εξετάζουμε τη σεξουαλική επιθυμία. Η κατάθλιψη, για παράδειγμα, συχνά συνοδεύεται από ανηδονία, δηλαδή μειωμένη ικανότητα να αντλούμε ευχαρίστηση από δραστηριότητες που προηγουμένως απολαμβάναμε. Αυτό μπορεί να επηρεάσει και το ενδιαφέρον για το σεξ.
Οι επιστήμονες εξετάζουν κατά πόσο η επίδραση του μικροβιώματος στη διάθεση θα μπορούσε να συνδέεται έμμεσα και με τη λίμπιντο.
Μπορεί η διατροφή να ενισχύσει τη λίμπιντο;
Δεν υπάρχουν ακόμη επαρκή κλινικά δεδομένα που να αποδεικνύουν ότι μια συγκεκριμένη διατροφή μπορεί να αυξήσει άμεσα τη σεξουαλική επιθυμία μέσω του μικροβιώματος. Ωστόσο, γνωρίζουμε ότι ο τρόπος ζωής επηρεάζει σημαντικά την υγεία του εντέρου.
Επιστημονική ανασκόπηση που δημοσιεύθηκε στο World Journal of Gastrointestinal Pathophysiology εξέτασε τον πιθανό ρόλο του μικροβιώματος στη σεξουαλική υγεία, αναδεικνύοντας τη σημασία παραγόντων όπως η διατροφή και το στρες.
Τι μπορούμε, λοιπόν, να κάνουμε στην καθημερινότητά μας;
- Να καταναλώνουμε περισσότερες φυτικές ίνες. Όσπρια, λαχανικά, φρούτα και δημητριακά ολικής άλεσης προσφέρουν θρεπτικά συστατικά που αξιοποιούν ωφέλιμοι μικροοργανισμοί του εντέρου.
- Να βάζουμε χρώμα στο πιάτο μας. Τρόφιμα όπως τα μούρα και τα παντζάρια περιέχουν πολυφαινόλες, φυτικές ενώσεις που αλληλεπιδρούν με το εντερικό μικροβίωμα.
- Να κινούμαστε περισσότερο. Η τακτική σωματική δραστηριότητα υποστηρίζει τη συνολική υγεία και μπορεί να επηρεάζει θετικά τη λειτουργία του εντέρου.
- Να φροντίζουμε τον ύπνο μας. Η επαρκής ξεκούραση συμβάλλει στη ρύθμιση του στρες, της διάθεσης και της ορμονικής λειτουργίας.
Αν δεν έχουμε συνηθίσει να καταναλώνουμε πολλές φυτικές ίνες, είναι προτιμότερο να αυξάνουμε σταδιακά την πρόσληψή τους, ώστε να περιορίσουμε συμπτώματα όπως το φούσκωμα και τα αέρια. Άτομα με σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου ή φλεγμονώδη νόσο του εντέρου χρειάζονται εξατομικευμένη διατροφική καθοδήγηση.
Λίμπιντο: Το έντερο είναι ακόμη ένα κομμάτι του παζλ
Η σεξουαλική επιθυμία είναι αποτέλεσμα μιας πολύπλοκης αλληλεπίδρασης βιολογικών, ψυχολογικών και κοινωνικών παραγόντων. Δεν εξαρτάται από ένα μόνο όργανο, μία ορμόνη ή έναν μικροοργανισμό.
Ωστόσο, η έρευνα για τον άξονα εντέρου–εγκεφάλου ανοίγει ένα ενδιαφέρον πεδίο στη μελέτη της σεξουαλικής υγείας.
Ίσως, λοιπόν, το έντερο να έχει περισσότερα να μας πει για τη λίμπιντο απ’ όσα πιστεύαμε μέχρι σήμερα.
Και παρότι η επιστήμη δεν έχει ακόμη όλες τις απαντήσεις, η φροντίδα του μικροβιώματος αποτελεί έναν ακόμη καλό λόγο να προσέχουμε τη διατροφή, τον ύπνο και τη συνολική μας ευεξία.