Το κάπνισμα παραμένει ο σημαντικότερος παράγοντας κινδύνου για την εμφάνιση καρκίνου του πνεύμονα. Η νόσος, ωστόσο, μπορεί να εκδηλωθεί και σε ανθρώπους που δεν έχουν καπνίσει ποτέ. Μια νέα, μεγάλης κλίμακας γενετική μελέτη εντόπισε έναν σπάνιο κληρονομικό παράγοντα, ο οποίος μπορεί να εξηγεί ένα μικρό ποσοστό αυτών των περιστατικών.
Η μετάλλαξη ονομάζεται EGFR T790M και σύμφωνα με τη μελέτη που δημοσιεύθηκε στο Science, οι φορείς της παρουσίαζαν περίπου 25 φορές περισσότερες πιθανότητες να διαγνωστούν με καρκίνο του πνεύμονα σε σύγκριση με όσους δεν την έφεραν. Ανάμεσα στους ανθρώπους που δεν είχαν καπνίσει ποτέ, οι φορείς της μετάλλαξης είχαν περίπου 62 φορές περισσότερες πιθανότητες να διαγνωστούν με καρκίνο του πνεύμονα.
Μια σπάνια μετάλλαξη με μεγάλη επίδραση
Οι ερευνητές ανέλυσαν γενετικά δεδομένα και στοιχεία υγείας από περισσότερους από 3,3 εκατομμύρια ανθρώπους που είχαν συμμετάσχει εθελοντικά σε ένα ερευνητικό πρόγραμμα. Το τεράστιο μέγεθος του δείγματος ήταν καθοριστικό, καθώς η συγκεκριμένη μετάλλαξη εντοπίστηκε περίπου σε έναν ανά 15.850 συμμετέχοντες ευρωπαϊκής καταγωγής.
Συνολικά βρέθηκαν 641 φορείς, αριθμός αρκετά μεγάλος ώστε οι επιστήμονες να εκτιμήσουν με μεγαλύτερη ακρίβεια τη σχέση της μετάλλαξης με τον καρκίνο του πνεύμονα. Σε προηγούμενες έρευνες, τα στοιχεία προέρχονταν κυρίως από μεμονωμένους ασθενείς και λίγες οικογένειες.
Οι φορείς που είχαν καπνίσει κάποια στιγμή στη ζωή τους παρουσίαζαν περίπου 11 φορές περισσότερες πιθανότητες εμφάνισης της νόσου συγκριτικά με άλλους νυν ή πρώην καπνιστές χωρίς τη μετάλλαξη. Παράλληλα, η EGFR T790M δεν συνδέθηκε με κάποια άλλη μορφή καρκίνου ή μη καρκινική πάθηση των πνευμόνων.
Κληρονομική ή επίκτητη μετάλλαξη;
Το EGFR είναι ένα γονίδιο που συμμετέχει στον έλεγχο της ανάπτυξης και της επιβίωσης των κυττάρων. Μεταλλάξεις του εντοπίζονται συχνά σε όγκους του πνεύμονα, ιδιαίτερα σε ορισμένα αδενοκαρκινώματα. Υπάρχει, ωστόσο, μια κρίσιμη διαφορά. Οι περισσότερες μεταλλάξεις EGFR που ανιχνεύονται σε έναν όγκο είναι επίκτητες, δηλαδή εμφανίζονται στα καρκινικά κύτταρα κατά τη διάρκεια της ζωής και δεν κληρονομούνται από τους γονείς ούτε κληροδοτούνται στα παιδιά.
Η παραλλαγή που εξετάστηκε στη μελέτη είναι κληρονομική. Αυτό σημαίνει ότι υπάρχει από τη γέννηση σε όλα τα κύτταρα του οργανισμού και μπορεί να κληροδοτηθεί από γενιά σε γενιά μέσα σε μια οικογένεια.
Γιατί εμφανίζεται συχνότερα σε ορισμένους πληθυσμούς
Η έρευνα έδειξε ότι οι φορείς της κληρονομικής μετάλλαξης EGFR T790M είναι δυσανάλογα συγκεντρωμένοι στις νότιες περιοχές των Απαλαχίων Όρεων των ΗΠΑ. Η γενετική ανάλυση υποδεικνύει ότι πιθανότατα μεταφέρθηκε στην περιοχή από Βρετανούς και Ιρλανδούς εποίκους και επικράτησε σε έναν αρχικά μικρό και σχετικά απομονωμένο πληθυσμό.
Αυτό βέβαια δεν σημαίνει ότι οι περισσότεροι κάτοικοι της συγκεκριμένης περιοχής είναι φορείς. Πρόκειται για γενετικό αποτύπωμα κοινής καταγωγής, ενώ η παραλλαγή παραμένει σπάνια ακόμη και στον συγκεκριμένο πληθυσμό.
Αλλάζουν οι συστάσεις για τον προληπτικό έλεγχο;
Επί του παρόντος, τα κριτήρια για τον προληπτικό έλεγχο του καρκίνου του πνεύμονα με αξονική τομογραφία χαμηλής δόσης βασίζονται κυρίως στην ηλικία και στο ιστορικό καπνίσματος. Ένας μη καπνιστής με υψηλό κληρονομικό κίνδυνο ενδέχεται επομένως να μη συμπεριλαμβάνεται στις ομάδες που ελέγχονται.
Οι ερευνητές μελετούν τώρα, μέσω της κλινικής έρευνας INHERIT, εάν οι φορείς κληρονομικών μεταλλάξεων που αυξάνουν τον κίνδυνο καρκίνου του πνεύμονα θα μπορούσαν να ωφεληθούν από ειδικό πρόγραμμα παρακολούθησης. Προς το παρόν, ο έλεγχος για τη μετάλλαξη EGFR T790M δεν συστήνεται ως εξέταση ρουτίνας στον γενικό πληθυσμό.
Οι ερευνητές δεν συνυπολόγισαν τον ακριβή διά βίου κίνδυνο για κάθε φορέα, ενώ οι συμμετέχοντες δεν αντιπροσωπεύουν πλήρως τον γενικό πληθυσμό. Ωστόσο, τα ευρήματα αναδεικνύουν τον σημαντικό ρόλο που μπορεί να διαδραματίζει η γενετική προδιάθεση σε σπάνιες περιπτώσεις καρκίνου του πνεύμονα, ακόμη και σε άτομα που δεν έχουν καπνίσει.