Ανοίγετε τα μάτια, κοιτάζετε το ρολόι και η ώρα είναι (πάλι) περίπου 3 το πρωί. Αν σας συμβαίνει συχνά, πιθανότατα αναρωτιέστε γιατί. Σύμφωνα με την επιστήμη του ύπνου, η απάντηση δεν βρίσκεται απαραίτητα στη συγκεκριμένη ώρα, αλλά στον τρόπο που εξελίσσεται ο ύπνος κατά τη διάρκεια της νύχτας. Καθώς πλησιάζει το πρωί, οι κύκλοι του αλλάζουν, ο βαθύς ύπνος μειώνεται και οι αφυπνίσεις γίνονται πιο πιθανές.
Η ώρα μάλιστα, μπορεί να μην είναι ίδια για όλους. Εξαρτάται από το πότε κοιμόμαστε, τον χρονότυπό μας, την ηλικία και τις καθημερινές μας συνήθειες. Για πολλούς ανθρώπους, όμως, η συγκεκριμένη ώρα φαίνεται να συμπίπτει με μια φάση κατά την οποία ο ύπνος έχει γίνει πιο ελαφρύς.
Γιατί ξυπνάμε συνήθως στο δεύτερο μισό της νύχτας;
Ο ύπνος δεν παραμένει ίδιος μέχρι το πρωί. Εξελίσσεται σε διαδοχικούς κύκλους ύπνου NREM και REM, οι οποίοι διαρκούν περίπου 90 έως 120 λεπτά. Σύμφωνα με ανασκόπηση της φυσιολογίας του ύπνου, ο βαθύς ύπνος βραδέων κυμάτων συγκεντρώνεται κυρίως στο πρώτο τρίτο της νύχτας. Καθώς πλησιάζει το πρωί, οι περίοδοι REM επιμηκύνονται και ο ύπνος γίνεται πιο ελαφρύς, με αποτέλεσμα οι σύντομες αφυπνίσεις να είναι συχνότερες.
Στα περάσματα από το ένα στάδιο στο άλλο μπορεί να συμβούν σύντομες αφυπνίσεις. Οι περισσότεροι νεότεροι και υγιείς άνθρωποι επιστρέφουν στον ύπνο τόσο γρήγορα που το επόμενο πρωί δεν τις θυμούνται. Καθώς μεγαλώνουμε, όμως, ο βαθύς ύπνος μειώνεται και οι αφυπνίσεις γίνονται συχνότερες και πιο αισθητές. Το στρες, οι θόρυβοι ή μια σωματική ενόχληση μπορούν επίσης να μετατρέψουν ένα ανεπαίσθητο πέρασμα σε κανονική αφύπνιση.
Το βιολογικό ρολόι μας προετοιμάζει για την αφύπνιση
Παράλληλα, το σώμα αρχίζει σταδιακά να προετοιμάζεται για την ημέρα. Η εσωτερική του θερμοκρασία πλησιάζει στο χαμηλότερο σημείο της κατά τις πρώτες πρωινές ώρες και στη συνέχεια αρχίζει να ανεβαίνει. Και η κορτιζόλη ακολουθεί ημερήσιο ρυθμό, με τα επίπεδά της να αυξάνονται προς το πρωί και να ανεβαίνουν απότομα μετά την αφύπνιση.
Παρότι οι μεταβολές αυτές δεν συμβαίνουν πάντα την ίδια ώρα και ούτε η κορτιζόλη ευθύνεται για κάθε νυχτερινή αφύπνιση, δημιουργούν τις συνθήκες υπό τις οποίες ο οργανισμός μεταβαίνει σταδιακά από τον ύπνο στην εγρήγορση.
Πολύτιμος ο ύπνος μας
Αν τελικά ξυπνήσετε, αποφύγετε να κοιτάξετε την ώρα ή την οθόνη του κινητού, καθώς το φως και η ανησυχία για το πόσος ύπνος απομένει μπορεί να σας κρατήσουν σε εγρήγορση. Ένα περιστασιακό ξύπνημα δεν είναι συνήθως ανησυχητικό.
Όταν όμως συμβαίνει συχνά, συνοδεύεται από έντονη κόπωση μέσα στην ημέρα, δυνατό ροχαλητό, δυσκολία στην αναπνοή ή επίμονη ανησυχία, αξίζει να διερευνηθεί σε συνεργασία με τον γιατρό σας.