Εξετάσεις, διαγνώσεις, φάρμακα και ιατρικό ιστορικό συγκεντρώνονται σταδιακά σε ένα ενιαίο ψηφιακό περιβάλλον. Η επόμενη φάση της ψηφιακής υγείας στην Ελλάδα δεν αφορά απλώς περισσότερες ηλεκτρονικές υπηρεσίες, αλλά τη δυνατότητα τα δεδομένα μας να «ακολουθούν» τον ασθενή και να αξιοποιούνται καλύτερα από τους επαγγελματίες υγείας.
Πόσες φορές έχουμε πάει σε έναν γιατρό κρατώντας έναν φάκελο γεμάτο εξετάσεις;
Ή έχουμε προσπαθήσει να θυμηθούμε πότε ακριβώς κάναμε μια παλαιότερη εξέταση, ποιο φάρμακο μας είχε συνταγογραφηθεί ή τι είχε δείξει μια αξονική πριν από τρία χρόνια;
Η ψηφιοποίηση της υγείας φιλοδοξεί σταδιακά να αλλάξει αυτή την εικόνα.
Και το επόμενο μεγάλο βήμα δεν είναι απλώς να μπορούμε να βλέπουμε μια συνταγή στο κινητό μας.
Είναι η δημιουργία ενός συστήματος στο οποίο οι σημαντικές πληροφορίες για την υγεία μας μπορούν να είναι διαθέσιμες όταν και όπου πραγματικά τις χρειάζεται ο γιατρός που μας φροντίζει, με τους απαραίτητους κανόνες ασφαλείας.
Η ψηφιακή υγεία στο επίκεντρο της ΔΕΘ
Το ζήτημα περιλαμβάνεται στο πρόγραμμα εκδηλώσεων του Υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης και των εποπτευόμενων φορέων του στη ΔΕΘ.
Τη Δευτέρα 7 Σεπτεμβρίου πραγματοποιείται ειδική συζήτηση για την ασφαλή ψηφιακή υγεία, τα δεδομένα και τη διαλειτουργικότητα.
Η τελευταία λέξη είναι ίσως η σημαντικότερη.
«Διαλειτουργικότητα» σημαίνει, πολύ απλά, ότι διαφορετικά πληροφοριακά συστήματα μπορούν να επικοινωνούν μεταξύ τους.
Στην υγεία αυτό είναι κρίσιμο.
Ένα νοσοκομείο, ένας ιδιώτης γιατρός, ένα διαγνωστικό κέντρο και ένα σύστημα ηλεκτρονικής συνταγογράφησης μπορεί να διαθέτουν διαφορετικά κομμάτια του ιστορικού του ίδιου ανθρώπου.
Το ζητούμενο είναι οι πληροφορίες αυτές να μην παραμένουν απομονωμένες σε διαφορετικά ψηφιακά «συρτάρια».
Τι σημαίνει στην πράξη ένας ολοκληρωμένος ψηφιακός φάκελος
Ας πάρουμε ένα απλό παράδειγμα.
Ένας άνθρωπος αισθάνεται αδιαθεσία ενώ βρίσκεται μακριά από τον τόπο κατοικίας του και καταλήγει στα επείγοντα ενός νοσοκομείου στο οποίο δεν έχει εξεταστεί ποτέ.
Ο γιατρός πρέπει να γνωρίζει γρήγορα σημαντικές πληροφορίες.
Υπάρχουν χρόνιες παθήσεις;
Ποια φάρμακα λαμβάνει;
Έχουν πραγματοποιηθεί πρόσφατα εξετάσεις;
Υπάρχουν παλαιότερες διαγνώσεις που πρέπει να γνωρίζει;
Όσο περισσότερες από αυτές τις πληροφορίες μπορούν να ανακτηθούν με ασφάλεια, τόσο λιγότερο εξαρτάται η περίθαλψη από το εάν ο ασθενής θυμάται τα πάντα ή κουβαλά μαζί του τις εξετάσεις του.
Από την άυλη συνταγογράφηση στον ηλεκτρονικό φάκελο
Οι περισσότεροι Έλληνες έχουν ήδη έρθει σε επαφή με την ψηφιακή υγεία χωρίς απαραίτητα να χρησιμοποιούν αυτόν τον όρο.
Η άυλη συνταγογράφηση ήταν ίσως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα.
Στη συνέχεια ήρθαν περισσότερες ψηφιακές δυνατότητες, ενώ πλέον το MyHealth και ο Εθνικός Ηλεκτρονικός Φάκελος Υγείας κινούνται προς ένα πιο ολοκληρωμένο μοντέλο πρόσβασης στα δεδομένα υγείας.
Η μεγάλη διαφορά είναι ότι περνάμε σταδιακά από τις μεμονωμένες ψηφιακές πράξεις σε κάτι περισσότερο:
ένα συνεχές ψηφιακό ιστορικό υγείας.
Γιατί αυτό μπορεί να μας γλιτώσει και από περιττές εξετάσεις
Η διασύνδεση των δεδομένων δεν προσφέρει μόνο ευκολία.
Μπορεί να περιορίσει και περιττές επαναλήψεις.
Εάν μια πρόσφατη εξέταση υπάρχει ήδη και είναι διαθέσιμη στον επόμενο γιατρό, σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να μην υπάρχει λόγος να επαναληφθεί απλώς επειδή πραγματοποιήθηκε σε διαφορετικό νοσοκομείο ή διαγνωστικό κέντρο.
Αυτό μπορεί να σημαίνει λιγότερη ταλαιπωρία για τον ασθενή αλλά και καλύτερη αξιοποίηση των πόρων του συστήματος υγείας.
Ακόμη σημαντικότερο είναι ότι ο γιατρός αποκτά πληρέστερη εικόνα της εξέλιξης της υγείας ενός ανθρώπου μέσα στον χρόνο.
Και κάπου εδώ εμφανίζεται η Τεχνητή Νοημοσύνη
Όσο περισσότερα ιατρικά δεδομένα γίνονται ψηφιακά, τόσο αυξάνονται και οι δυνατότητες αξιοποίησης της Τεχνητής Νοημοσύνης.
Η AI μπορεί, για παράδειγμα, να χρησιμοποιηθεί ως βοηθητικό εργαλείο στην ανάλυση ιατρικών εικόνων ή μεγάλων συνόλων δεδομένων.
Ένα ιδιαίτερα χαρακτηριστικό παράδειγμα των δυνατοτήτων της παρουσιάζεται επίσης στη ΔΕΘ, με ειδική εκδήλωση για το AlphaFold και τις εφαρμογές της AI στην επιστήμη και την έρευνα.
Το AlphaFold έδειξε πόσο μακριά μπορεί να φτάσει η Τεχνητή Νοημοσύνη όταν χρησιμοποιείται σε επιστημονικά προβλήματα, προβλέποντας τη δομή πρωτεϊνών και προσφέροντας στους ερευνητές ένα νέο ισχυρό εργαλείο.
Για τον ασθενή, βέβαια, το κρίσιμο σημείο είναι διαφορετικό.
Θα κάνει διάγνωση η AI αντί για τον γιατρό;
Αυτό είναι ίσως το πρώτο ερώτημα που δημιουργείται.
Η πιο ρεαλιστική εικόνα, τουλάχιστον για το προβλέψιμο μέλλον, δεν είναι ένα σύστημα AI που «αντικαθιστά τον γιατρό».
Είναι ένας γιατρός που διαθέτει πολύ ισχυρότερα εργαλεία υποστήριξης.
Ένα σύστημα μπορεί να βοηθήσει στην ανίχνευση ενός ευρήματος σε μια εικόνα, να συγκρίνει μεγάλο όγκο πληροφοριών ή να επισημάνει κάτι που χρειάζεται μεγαλύτερη προσοχή.
Η ιατρική απόφαση όμως δεν είναι απλώς ένα μαθηματικό πρόβλημα.
Απαιτεί γνώση του συγκεκριμένου ασθενούς, κλινική κρίση και αξιολόγηση πολλών παραγόντων.
Το μεγάλο ζήτημα: Ποιος βλέπει τα δεδομένα μας;
Όσο πιο χρήσιμο γίνεται ένα ψηφιακό σύστημα υγείας, τόσο πιο ευαίσθητα γίνονται και τα δεδομένα που περιέχει.
Το ιατρικό ιστορικό βρίσκεται ανάμεσα στις πιο προσωπικές πληροφορίες που μπορεί να διαθέτει κάποιος για εμάς.
Γι’ αυτό η μετάβαση σε ένα ολοκληρωμένο ψηφιακό σύστημα δεν μπορεί να κριθεί μόνο από το πόσες υπηρεσίες προσφέρει.
Πρέπει να απαντά με σαφήνεια σε ερωτήματα όπως:
Ποιος έχει πρόσβαση; Σε ποια δεδομένα; Για ποιον λόγο; Για πόσο χρόνο; Και μπορεί ο πολίτης να γνωρίζει ποιος είδε τον φάκελό του;
Η ασφάλεια επομένως δεν είναι μια τεχνική λεπτομέρεια που προστίθεται στο τέλος.
Είναι βασική προϋπόθεση για να λειτουργήσει ολόκληρο το σύστημα.
Τα δεδομένα υγείας αποκτούν και ευρωπαϊκή διάσταση
Η κινητικότητα των Ευρωπαίων πολιτών δημιουργεί και ένα δεύτερο πρακτικό ζήτημα.
Τι συμβαίνει όταν ένας Έλληνας χρειάζεται ιατρική περίθαλψη σε άλλη χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης;
Ή όταν ένας Ευρωπαίος πολίτης χρειάζεται επείγουσα περίθαλψη στην Ελλάδα;
Η ευρωπαϊκή κατεύθυνση είναι τα συστήματα υγείας να μπορούν σταδιακά να ανταλλάσσουν συγκεκριμένες πληροφορίες με ασφαλή και τυποποιημένο τρόπο.
Έτσι η έννοια του ψηφιακού φακέλου παύει μακροπρόθεσμα να περιορίζεται στα όρια ενός συγκεκριμένου νοσοκομείου — ή ακόμη και μιας χώρας.
Η μεγάλη αλλαγή δεν είναι να καταργήσουμε το χαρτί
Είναι εύκολο να θεωρήσουμε ότι «ψηφιακή υγεία» σημαίνει απλώς ότι οι εξετάσεις μας θα εμφανίζονται σε μια εφαρμογή αντί να βρίσκονται τυπωμένες μέσα σε έναν φάκελο.
Αυτό είναι το μικρότερο μέρος της αλλαγής.
Η πραγματική αλλαγή αρχίζει όταν διαφορετικές πληροφορίες μπορούν να συνδυαστούν ώστε ο γιατρός να έχει μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα του ανθρώπου που βρίσκεται απέναντί του.
Και στο μέλλον, εργαλεία Τεχνητής Νοημοσύνης μπορούν να βοηθήσουν στην αξιοποίηση αυτής της πληροφορίας.
Το μεγάλο στοίχημα είναι να συμβούν όλα αυτά χωρίς να χαθεί κάτι εξίσου σημαντικό: ο έλεγχος του πολίτη πάνω στα προσωπικά δεδομένα της υγείας του.
Εάν βρεθεί αυτή η ισορροπία, ο ψηφιακός φάκελος δεν θα είναι απλώς ακόμη μία εφαρμογή στο κινητό μας.
Θα μπορεί να γίνει ένα πραγματικό εργαλείο καλύτερης περίθαλψης.