Πολύ πριν την εμφάνιση των συμπτωμάτων, η αθηροσκλήρωση μπορεί να έχει ήδη αρχίσει να αναπτύσσεται στα τοιχώματα των αρτηριών. Μια νέα μεγάλη μελέτη δείχνει ότι τα πρώτα σημάδια εντοπίζονται ακόμη και στη νεαρή ενήλικη ζωή, ενώ η συχνότητα και η έκτασή τους αυξάνονται αισθητά με την ηλικία.
Η αθηροσκλήρωση αναπτύσσεται όταν λίπη, χοληστερόλη και άλλες ουσίες συσσωρεύονται στο εσωτερικό των αρτηριών, σχηματίζοντας πλάκες. Με την πάροδο του χρόνου, οι πλάκες μπορεί να περιορίσουν τη ροή του αίματος ή να υποστούν ρήξη, ευνοώντας τον σχηματισμό θρόμβου και αυξάνοντας τον κίνδυνο εμφράγματος ή εγκεφαλικού επεισοδίου.
Η δυνατότητα έγκαιρου εντοπισμού της ανοίγει, επομένως, μια διαφορετική συζήτηση για την πρόληψη.
Ο «χάρτης» των αρτηριών στην ενήλικη ζωή
Στη μελέτη REACT, που δημοσιεύθηκε στο New England Journal of Medicine, συμμετείχαν 16.808 άνθρωποι ηλικίας 18 έως 70 ετών από τη Δανία και την Ισπανία. Κανένας δεν είχε προηγουμένως διαγνωστεί με αθηροσκληρωτική καρδιαγγειακή νόσο.
Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν υπερηχογράφημα για να εξετάσουν τις καρωτίδες στον λαιμό και τις μηριαίες αρτηρίες στα πόδια, καθώς και αξονική αγγειογραφία για τις στεφανιαίες αρτηρίες που τροφοδοτούν την καρδιά. Πλήρης απεικόνιση και των τριών περιοχών ήταν διαθέσιμη για 13.186 συμμετέχοντες.
Συνολικά, σημάδια σιωπηλής αθηροσκλήρωσης εντοπίστηκαν στο 57,1% του δείγματος. Ακόμη και στην ηλικιακή ομάδα 18 έως 29 ετών, περίπου ένας στους 13 είχε πλάκα σε τουλάχιστον μία από τις αρτηρίες που εξετάστηκαν.
Η συχνότητα αυξανόταν γρήγορα στις επόμενες δεκαετίες. Στους άνδρες 30 έως 39 ετών έφτανε το 34,6%, έναντι 21,3% στις γυναίκες της ίδιας ηλικίας. Μεταξύ 60 και 70 ετών, περίπου εννέα στους δέκα συμμετέχοντες είχαν ανιχνεύσιμη πλάκα.
Διαφορετική πορεία σε άνδρες και γυναίκες
Στους άνδρες, η αθηροσκλήρωση φάνηκε να προηγείται κατά περίπου πέντε έως δέκα χρόνια. Στις γυναίκες ξεκινούσε αργότερα, αλλά παρουσίαζε πιο απότομη αύξηση στη μέση ηλικία, χρονικά κοντά στην εμμηνοπαυσιακή μετάβαση. Η παρατήρηση αυτή δεν σημαίνει απαραίτητα ότι η εμμηνόπαυση συνδέεται άμεσα με την επιτάχυνση, αναδεικνύει όμως μια περίοδο κατά την οποία η καρδιαγγειακή πρόληψη αποκτά ιδιαίτερη σημασία.
Παράλληλα με την ηλικία δεν αυξανόταν μόνο ο αριθμός των ανθρώπων με αθηροσκλήρωση. Μεγάλωνε και ο όγκος της πλάκας, ενώ συχνότερα επηρεάζονταν περισσότερες από μία αρτηριακές περιοχές.
Γιατί δεν αρκούν πάντα οι γνωστοί δείκτες κινδύνου για την αθηροσκλήρωση
Η πρόληψη βασίζεται επί του παρόντος κυρίως σε παράγοντες όπως η ηλικία, το κάπνισμα, η αρτηριακή πίεση και η χοληστερόλη. Όταν οι ερευνητές χρησιμοποίησαν το ευρωπαϊκό εργαλείο SCORE2, το όριο υψηλού δεκαετούς κινδύνου αναγνώρισε μόλις το 1,9% όσων είχαν ήδη ανιχνεύσιμη αθηροσκλήρωση.
Αυτό δεν ακυρώνει τη χρησιμότητα των σχετικών εργαλείων, καθώς υπολογίζουν την πιθανότητα ενός καρδιαγγειακού επεισοδίου μέσα στα επόμενα δέκα χρόνια, ενώ η απεικόνιση απαντά σε διαφορετικό ερώτημα, συγκεκριμένα εάν υπάρχει ήδη πλάκα στις αρτηρίες.
Οι ερευνητές σημειώνουν ωστόσο ότι δεν χρειάζεται να υποβληθούν όλοι σε απεικονιστικό έλεγχο. Η μελέτη ήταν συγχρονική, επομένως αποτύπωσε διαφορετικές ηλικιακές ομάδες σε μία χρονική στιγμή και δεν παρακολούθησε την εξέλιξη της νόσου στον ίδιο άνθρωπο. Επίσης, δεν εξετάστηκε εάν ο μαζικός έλεγχος οδηγεί τελικά σε λιγότερα εμφράγματα ή εγκεφαλικά. Αυτό θα διερευνηθεί σε επόμενη φάση του προγράμματος.
Μέχρι τότε, μας προτρέπουν στην έγκαιρη φροντίδα των παραγόντων που μπορούμε να διαχειριστούμε, όπως η αρτηριακή πίεση, η χοληστερόλη, το κάπνισμα, η άσκηση και η διατροφή χωρίς να περιμένουμε την εμφάνιση συμπτωμάτων.