Κάθε φορά που κάνουμε ένα βήμα, ανεβαίνουμε τις σκάλες ή στις μύτες των ποδιών μας, ενεργοποιείται ένας μηχανισμός που λειτουργεί αθόρυβα κάτω από τα γόνατά μας. Οι μύες στις γάμπες πιέζουν τις φλέβες των κάτω άκρων και βοηθούν το αίμα να κινηθεί προς τα πάνω. Γι’ αυτό και συχνά τις αποκαλούμε «δεύτερη καρδιά» του σώματος.
Ο χαρακτηρισμός δεν είναι κυριολεκτικός. Η καρδιά μας παραμένει η βασική αντλία του κυκλοφορικού συστήματος. Οι γάμπες, ωστόσο, αναλαμβάνουν ένα απαιτητικό μέρος της διαδρομής, υποστηρίζοντας την επιστροφή του αίματος από τα πόδια ενάντια στη βαρύτητα.
Γάμπες… «περιφερική καρδιά»
Η καρδιά στέλνει το πλούσιο σε οξυγόνο αίμα σε ολόκληρο το σώμα μέσω των αρτηριών. Όταν αυτό φτάσει στα πόδια, όπου η πίεση είναι χαμηλότερη, πρέπει να επιστρέψει μέσα από τις φλέβες. Καθώς περπατάμε ή σηκώνουμε τις φτέρνες, οι μύες στο πίσω μέρος της κνήμης συσπώνται και πιέζουν τις γειτονικές φλέβες. Το αίμα ωθείται προς τα πάνω, ενώ μικρές βαλβίδες στο εσωτερικό των φλεβών περιορίζουν την επιστροφή του προς τα πέλματα. Η επανάληψη αυτής της διαδικασίας βοηθά να μην λιμνάζει στα κάτω άκρα.
Όταν η αντλία δεν λειτουργεί αποτελεσματικά, μπορεί να εμφανιστούν βάρος, πόνος ή πρήξιμο στα πόδια. Η περιορισμένη κινητικότητα της ποδοκνημικής, η μυϊκή απώλεια, ορισμένα νευρολογικά ή μυοσκελετικά προβλήματα και η παρατεταμένη ακινησία μπορούν να επηρεάσουν τη λειτουργία της.
Τι έδειξαν δύο μεγάλες μελέτες
Το 2020, ερευνητές μελέτησαν τα στοιχεία 2.728 ανθρώπων που είχαν υποβληθεί σε αγγειακό έλεγχο. Στη δεκαετία που ακολούθησε, η θνησιμότητα ήταν περίπου 6% μεταξύ όσων είχαν φυσιολογική λειτουργία της μυϊκής αντλίας και 17,5% μεταξύ εκείνων στους οποίους ήταν μειωμένη. Οι ερευνητές σημείωσαν ότι η δυσλειτουργία μπορεί να αντανακλά τη συνολικότερη επιβάρυνση της υγείας ή την ευπάθεια του οργανισμού. Τα αποτελέσματα δημοσιεύθηκαν στο Vascular Medicine.
Μια δεύτερη μελέτη σε σχεδόν 6.000 ασθενείς, που δημοσιεύθηκε το 2024, ενίσχυσε αυτή τη σύνδεση. Όσο μικρότερος ήταν ο όγκος αίματος που προωθούσε η γάμπα κατά την κίνηση, τόσο υψηλότερος φάνηκε να είναι ο κίνδυνος θανάτου. Στα άτομα με τη χαμηλότερη απόδοση, ο κίνδυνος φάνηκε να είναι υπερδιπλάσιος.
Και οι δύο μελέτες βασίστηκαν στην παρατήρηση και αφορούσαν ανθρώπους που είχαν παραπεμφθεί για αγγειακές εξετάσεις. Δεν υποδηλώνουν απαραίτητα ότι η αδύναμη γάμπα συνδέεται άμεσα με πρόωρο θάνατο ούτε ότι οι άρσεις φτέρνας παρατείνουν τη ζωή. Η λειτουργία της αντλίας μπορεί να αποτελεί δείκτη φυσικής κατάστασης, κινητικότητας ή γενικότερης υγείας.
Η κίνηση που την ενεργοποιεί
Το περπάτημα είναι ο απλούστερος τρόπος να ενεργοποιήσουμε τη μυϊκή αντλία. Βοηθούν επίσης οι σκάλες, το βάδισμα επί τόπου, οι κινήσεις της ποδοκνημικής και οι επαναλαμβανόμενες άρσεις φτέρνας. Η ορθοστασία από μόνη της δεν αρκεί, επειδή χωρίς σύσπαση οι μύες δεν πιέζουν αποτελεσματικά τις φλέβες.
Για όσους εργάζονται καθιστοί, η Αμερικανική Καρδιολογική Εταιρεία προτείνει να σηκώνονται και να περπατούν τουλάχιστον μία φορά την ώρα. Αν αυτό δεν είναι εφικτό, μπορούν να κρατούν τα δάχτυλα στο πάτωμα και να ανεβοκατεβάζουν ελεγχόμενα τις φτέρνες.
Μικρές μελέτες δείχνουν ότι η παρατεταμένη εκτέλεση αυτής της κίνησης ενεργοποιεί τον υποκνημίδιο μυ και ίσως βοηθά στη διαχείριση της γλυκόζης μετά το φαγητό. Τα πρωτόκολλα, όμως, περιλάμβαναν συνεχή κίνηση για μεγάλο διάστημα, όχι μερικές επαναλήψεις κάτω από το γραφείο. Επομένως, δεν υποκαθιστούν το περπάτημα, την ολοκληρωμένη άσκηση ή την ιατρική φροντίδα.