Λέμε συχνά ότι τα μάτια είναι ο «καθρέφτης της ψυχής». Οι επιστήμονες, βέβαια, δεν αναζητούν εκεί τα συναισθήματά μας με την κυριολεκτική έννοια. Ωστόσο, το μάτι και ειδικότερα ο αμφιβληστροειδής μπορεί να προσφέρει πολύτιμες πληροφορίες για όσα συμβαίνουν στον εγκέφαλο. Ο αμφιβληστροειδής αποτελεί μέρος του κεντρικού νευρικού συστήματος και παρουσιάζει ανατομικές, φυσιολογικές και εμβρυολογικές ομοιότητες με τον εγκέφαλο. Αυτή η στενή σχέση έχει οδηγήσει τους επιστήμονες να διερευνούν εάν αλλαγές που εντοπίζονται στα μάτια θα μπορούσαν να λειτουργήσουν ως ενδείξεις για νευρολογικές ή ψυχικές διαταραχές, όπως η κατάθλιψη.
Μια νέα μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο Translational Psychiatry, εστίασε στην κατάθλιψη καθώς και στη μορφολογία του οπτικού δίσκου – της περιοχής στο πίσω μέρος του ματιού όπου συγκεντρώνονται οι νευρικές ίνες του αμφιβληστροειδούς και σχηματίζουν το οπτικό νεύρο.
Τι παρατήρησαν στα μάτια των ατόμων με κατάθλιψη
Οι ερευνητές ανέλυσαν συνολικά 412 συμμετέχοντες από δύο ανεξάρτητες ομάδες: δεδομένα από την UK Biobank και από την Guangdong Ophthalmic-Psychological Health Study στην Κίνα, εξετάζοντας τη μορφολογία του οπτικού τους δίσκου.
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι τα άτομα με κατάθλιψη παρουσίαζαν δύο χαρακτηριστικές διαφορές σε σύγκριση με τα άτομα χωρίς κατάθλιψη: ο οπτικός τους δίσκος εμφάνιζε μεγαλύτερη στρογγυλότητα και μεγαλύτερη γωνία κλίσης.
Οι ερευνητές παρατήρησαν παρόμοιες συσχετίσεις και στις δύο ανεξάρτητες ομάδες συμμετεχόντων, παρά τις διαφορές μεταξύ των πληθυσμών.
Τι σχέση έχουν τα μάτια με τον εγκέφαλο;
Για να διερευνήσουν περισσότερο τον πιθανό βιολογικό μηχανισμό πίσω από αυτή τη σύνδεση, οι επιστήμονες εξέτασαν επίσης πρωτεΐνες στο αίμα.
Διαπίστωσαν ότι η μεγαλύτερη στρογγυλότητα του οπτικού δίσκου συσχετιζόταν με δύο πρωτεΐνες που έχουν συνδεθεί με την κατάθλιψη, τις LRRN1 και PRL. Οι συγκεκριμένες πρωτεΐνες εκφράζονται τόσο στον αμφιβληστροειδή όσο και σε περιοχές του εγκεφάλου που εμπλέκονται στη ρύθμιση των συναισθημάτων, όπως ο εγκεφαλικός φλοιός, ο θάλαμος και ο ιππόκαμπος.
Οι ερευνητές θεωρούν ότι τα ευρήματα ενισχύουν την πιθανότητα να υπάρχουν κοινοί βιολογικοί μηχανισμοί πίσω από την κατάθλιψη και ορισμένα χαρακτηριστικά της μορφολογίας του οπτικού δίσκου. Ωστόσο, ο ακριβής μηχανισμός παραμένει άγνωστος.
Θα μπορεί ένας οφθαλμολογικός έλεγχος να αποκαλύψει την κατάθλιψη;
Όχι – τουλάχιστον όχι με τα σημερινά δεδομένα.
Η συγκεκριμένη έρευνα δεν δείχνει ότι η κατάθλιψη μπορεί να διαγνωστεί μέσω μιας εξέτασης των ματιών ούτε ότι τα συγκεκριμένα χαρακτηριστικά του οπτικού δίσκου αποτελούν διαγνωστικό τεστ.
Πρόκειται για διατομεακή μελέτη, επομένως οι επιστήμονες μπορούν να διαπιστώσουν ότι δύο παράγοντες συνδέονται μεταξύ τους, αλλά όχι ότι ο ένας προκαλεί τον άλλο. Επιπλέον, οι ίδιοι επισημαίνουν ότι το σχετικά μικρό μέγεθος των δύο ομάδων αποτελεί περιορισμό και ότι τα αποτελέσματα χρειάζονται επιβεβαίωση σε μεγαλύτερες μελέτες.
Αν όμως τα ευρήματα επαληθευτούν, η μορφολογία του οπτικού δίσκου θα μπορούσε μελλοντικά να διερευνηθεί ως ένας αντικειμενικός και μη επεμβατικός βιοδείκτης που θα συμπληρώνει τα υπάρχοντα εργαλεία αξιολόγησης.
Τα μάτια, λοιπόν, δεν μπορούν σήμερα να «διαγνώσουν» την κατάθλιψη. Ίσως, όμως, να μπορούν να μας ανοίξουν ένα ακόμη παράθυρο για να κατανοήσουμε καλύτερα όσα συμβαίνουν στον εγκέφαλο.