Όταν ήμασταν παιδιά, οι καλοκαιρινές διακοπές έμοιαζαν ατελείωτες. Σήμερα, μια εβδομάδα φαίνεται να τελειώνει προτού προλάβει καλά-καλά να αρχίσει, οι εποχές διαδέχονται η μία την άλλη και κάθε Δεκέμβριο αναρωτιόμαστε πού πήγε ολόκληρη η χρονιά. Ο χρόνος δεν κινείται γρηγορότερα όσο μεγαλώνουμε. Αυτό που αλλάζει είναι ο τρόπος με τον οποίο τον βιώνουμε και, κυρίως, ο τρόπος με τον οποίο τον θυμόμαστε. Ο εγκέφαλος δεν αξιολογεί μια περίοδο με τα λεπτά που πέρασαν, αλλά με τις αναμνήσεις που αποκτήσαμε.
Μια ημέρα με καινούργιες εμπειρίες μπορεί να περάσει πολύ γρήγορα τη στιγμή που τη ζούμε. Όταν την ανακαλούμε αργότερα, όμως, μοιάζει μεγαλύτερη και πιο «γεμάτη». Αντίθετα, ένα βαρετό απόγευμα μπορεί να κυλά βασανιστικά αργά, αλλά λίγο αργότερα έχει σχεδόν «εξαφανιστεί» από τη μνήμη.
Ο χρόνος μέσα από το «φίλτρο» της ρουτίνας
Ο ψυχολόγος Marc Wittmann, ο οποίος μελετά την αντίληψη του χρόνου, εξηγεί ότι η διάρκεια μιας περιόδου όταν την κοιτάζουμε αναδρομικά εξαρτάται από το πόσα γεγονότα θυμόμαστε από αυτήν. Ο εγκέφαλος δεν χρειάζεται να καταγράφει κάθε πανομοιότυπη ημέρα με την ίδια λεπτομέρεια. Όταν η διαδρομή προς τη δουλειά, το γραφείο, μια έξοδο ή το σπίτι ακολουθεί συνεχώς το ίδιο μοτίβο, οι εμπειρίες μοιάζουν μεταξύ τους και συγχωνεύονται σαν μία ενιαία περίοδος.
Η ρουτίνα ωστόσο, παραμένει χρήσιμη. Μας βοηθά να λειτουργούμε αποτελεσματικά, χωρίς να ξοδεύουμε ενέργεια για κάθε μικρή απόφαση. Όσο λιγότερα «σημεία αναφοράς» αφήνει όμως στη μνήμη, τόσο πιο σύντομος φαίνεται ο μήνας ή ο χρόνος όταν κοιτάζουμε πίσω.
Γιατί τα παιδικά καλοκαίρια έμοιαζαν ατελείωτα
Η παιδική και η νεανική ηλικία είναι γεμάτες «πρώτες φορές», η πρώτη εκδρομή χωρίς τους γονείς, το καινούργιο σχολείο, νέες φιλίες, η πρώτη δουλειά ή μια σημαντική σχέση. Ο εγκέφαλος αντιμετωπίζει το πρωτόγνωρο ως πληροφορία που αξίζει να κρατήσει και το καταγράφει με μεγαλύτερη λεπτομέρεια.
Έρευνα κατά την οποία οι άνθρωποι ανακάλεσαν γεγονότα από ολόκληρη τη ζωή τους δείχνει ότι οι αναμνήσεις συσσωρεύονται κυρίως στα πρώτα 10 έως τα 30 χρόνια ζωής. Το φαινόμενο είναι γνωστό ως “reminiscence bump” («έξαρση αναμνήσεων») και αποδίδεται εν μέρει στο γεγονός ότι αυτές οι δεκαετίες περιλαμβάνουν τις πιο καθοριστικές εμπειρίες της ζωής.
Ο χρόνος δεν κυλούσε λοιπόν πιο αργά. Απλώς ο εγκέφαλος κατέγραφε περισσότερα.
Το «κομφετί του χρόνου»
Οι ενήλικες δεν έχουν μόνο λιγότερες πρώτες εμπειρίες. Ο ελεύθερος χρόνος τους συχνά διασπάται σε μικρά κομμάτια, λίγα λεπτά ανάμεσα σε δύο υποχρεώσεις, ένα διάλειμμα που διακόπτεται από ειδοποιήσεις ή ένα βράδυ κατά το οποίο η δουλειά συνεχίζει να καταλαμβάνει μέρος της προσοχής.
Η ερευνήτρια του Harvard, Ashley Whillans έχει χρησιμοποιήσει τον όρο «time confetti» για να περιγράψει αυτή την κατάτμηση. Ακόμη και μία ελεύθερη ώρα μπορεί να σπάσει σε διαστήματα πέντε ή έξι λεπτών εξαιτίας των ειδοποιήσεων, των εκκρεμοτήτων και του νοητικού φορτίου. Αυτά τα σύντομα διαστήματα δεν είναι πάντα αρκετά για να κάνουμε κάτι ουσιαστικό ή αξιομνημόνευτο. Έτσι περνούν χωρίς να αφήνουν το αποτύπωμά τους.
Για να περνά ο χρόνος πιο αργά
Παρότι δεν μπορούμε να βάλουμε παραπάνω ώρες στις μέρες μας, μπορούμε να αυξήσουμε τα γεγονότα που αξίζει να θυμόμαστε:
- Προσθέστε μικρές πρώτες φορές στην εβδομάδα σας: Ακολουθήστε μια διαφορετική διαδρομή, μαγειρέψτε μια νέα συνταγή, επισκεφθείτε ένα άγνωστο μέρος ή δεχτείτε μια πρόσκληση που συνήθως θα απορρίπτατε. Η αλλαγή δεν χρειάζεται να είναι θεαματική για να ξεχωρίσει από τη ρουτίνα.
- Συγκεντρώστε τον ελεύθερο χρόνο σας σε μεγαλύτερα, αδιάσπαστα διαστήματα: Ένα ολόκληρο πρωινό χωρίς ειδοποιήσεις είναι πιθανότερο να αφήσει μια γλυκιά ανάμνηση, ακόμα κι αν δεν κάνετε κάτι διαφορετικό.
- Προσοχή ON: Τίποτα από αυτά δεν λειτουργεί χωρίς προσοχή. Χρειάζεται πραγματικά να παρατηρήσουμε μια εμπειρία για να μας μείνει αξέχαστη.
Θυμηθείτε ότι μπορεί να μην έχουμε τη δύναμη να επιβραδύνουμε τον χρόνο, έχουμε όμως τη δυνατότητα να τον γεμίσουμε, ώστε όταν κοιτάζουμε πίσω, να μη μοιάζει σαν να πέρασε χωρίς να μας «αγγίξει».