Η αισιοδοξία ως μοτίβο σκέψης, όχι απλώς θέμα χαρακτήρα
Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι άτομα που τείνουν να παίρνουν πιο «θετικές» αποφάσεις—ακόμη και όταν τα δεδομένα εμπεριέχουν κάτι το αρνητικό—παρουσιάζουν επίσης υψηλότερα επίπεδα ψυχικής ανθεκτικότητας. Αυτό σημαίνει ότι η αισιοδοξία δεν είναι μόνο στάση ζωής, αλλά μπορεί να συνδέεται με συγκεκριμένο τρόπο επεξεργασίας πληροφοριών στον εγκέφαλο.
Ένα πείραμα που έβαλε τον εγκέφαλο σε δοκιμασία
Στη μελέτη συμμετείχαν 82 υγιείς ενήλικες, οι οποίοι κλήθηκαν να πάρουν οικονομικές αποφάσεις. Το τεστ ήταν απλό αλλά θεωρήθηκε «ψυχολογικά έξυπνο»:
- κάθε επιλογή συνδύαζε πιθανό κέρδος και πιθανή απώλεια
- οι συμμετέχοντες έπρεπε να αποφασίσουν γρήγορα αν θα την αποδεχτούν ή όχι
- τα κέρδη και οι απώλειες είχαν πραγματική οικονομική αξία
Έτσι, οι επιστήμονες μπόρεσαν να δουν πώς ο εγκέφαλος ζυγίζει τα καλά και τα κακά ταυτόχρονα—όπως συμβαίνει στην πραγματική ζωή.
Το “decision bias” και η αισιοδοξία
Οι ερευνητές παρατήρησαν μια σταθερή τάση:
- κάποιοι συμμετέχοντες έτειναν να αποδέχονται περισσότερες επιλογές (ακόμη κι αν δεν ήταν πάντα συμφέρουσες)
- άλλοι έτειναν να απορρίπτουν πιο συχνά
Αυτή η τάση ονομάστηκε γνωστική ή αποφασιστική προκατάληψη (decision bias) και συνδέθηκε με το πόσο αισιόδοξα ή επιφυλακτικά άτομα λαμβάνουν αποφάσεις.
Τι συμβαίνει στον εγκέφαλο όταν έρχονται τα «κακά νέα»;
Τα δεδομένα από τις εγκεφαλικές απεικονίσεις έδειξαν κάτι εντυπωσιακό. Σε άτομα με υψηλότερη ψυχική ανθεκτικότητα ενεργοποιούνται περισσότερο περιοχές που σχετίζονται με αυτοέλεγχο όταν εμφανίζονται αρνητικές πληροφορίες. O εγκέφαλος επομένως φαίνεται να «ρυθμίζει» πιο ενεργά την αντίδραση στα κακά νέα. Με απλά λόγια, τα αρνητικά δεν εξαφανίζονται—αλλά «φιλτράρονται» διαφορετικά.
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα ευρήματα είναι ότι οι πιο αισιόδοξοι συμμετέχοντες δεν αγνοούσαν τις απώλειες, αλλά τις «ζύγιζαν» λιγότερο έντονα σε σχέση με τα κέρδη. Με ένα μαθηματικό μοντέλο να δείχνει ότι οι απώλειες επηρέαζαν λιγότερο τις τελικές αποφάσεις τους. Δεν πρόκειται για άρνηση της πραγματικότητας, αλλά για διαφορετική ισορροπία στην επεξεργασία της.
Επιπλέον, οι συμμετέχοντες συμπλήρωσαν και ψυχολογικά ερωτηματολόγια που αξιολογούσαν:
- προσαρμοστικότητα
- επιμονή
- ισορροπημένη στάση απέναντι στη ζωή
Όσο υψηλότερα ήταν αυτά τα χαρακτηριστικά, τόσο πιο “θετική” ήταν και η τάση στις αποφάσεις τους.
Η μελέτη δεν αποδεικνύει λοιπόν ότι η αισιοδοξία προκαλεί ανθεκτικότητα ή το αντίστροφο. Δείχνει όμως μια σημαντική σύνδεση: ο τρόπος που ο εγκέφαλος επεξεργάζεται τα καλά και τα κακά νέα μπορεί να σχετίζεται με το πόσο εύκολα ανακάμπτουμε από τις δυσκολίες.