Γράφετε ένα email, χτυπά το τηλέφωνο και, όταν επιστρέφετε στην οθόνη, χρειάζεστε λίγα δευτερόλεπτα για να θυμηθείτε πού είχατε μείνει. Ή κατευθύνεστε προς έναν διάδρομο στο σούπερ μάρκετ, σταματάτε για κάτι που δεν βρισκόταν στη λίστα και στη συνέχεια πρέπει να σκεφτείτε εκ νέου τι αναζητούσατε. Έχετε αναρωτηθεί ποτέ τι κάνει ο εγκέφαλος εκείνες τις στιγμές;
Οι αντιπερισπασμοί δεν διακόπτουν απλώς την προσοχή μας. Συχνά αλλάζουν και τις συνθήκες μέσα στις οποίες προσπαθούμε να ολοκληρώσουμε μια εργασία. Νέα μελέτη δείχνει ότι η μνήμη εργασίας μπορεί να ανταποκρίνεται σε αυτή την αλλαγή αναδιοργανώνοντας γρήγορα τις προτεραιότητες. Δεν επιστρέφει απαραίτητα στο αρχικό σχέδιο από το σημείο όπου το αφήσαμε, αλλά το προσαρμόζει στη νέα κατάσταση.
Τι είναι η μνήμη εργασίας
Η μνήμη εργασίας είναι το γνωστικό σύστημα που κρατά και διαχειρίζεται τις πληροφορίες που χρειαζόμαστε για την επόμενη κίνησή μας. Μας επιτρέπει να θυμόμαστε για λίγο έναν αριθμό, να ακολουθούμε προφορικές οδηγίες, να οργανώνουμε μια διαδρομή ή να συγκρατούμε τι θέλουμε να αγοράσουμε χωρίς να κοιτάζουμε συνεχώς τη λίστα.
Η χωρητικότητά της, όμως, είναι περιορισμένη. Δεν μπορεί να διατηρεί εξίσου όλες τις πληροφορίες ταυτόχρονα, γι’ αυτό ο εγκέφαλος φαίνεται να δίνει προτεραιότητα σε ό,τι είναι πιο χρήσιμο εκείνη τη στιγμή. Οι ερευνητές από το Πανεπιστήμιο του Τέξας στο Όστιν θέλησαν να εξετάσουν τι συμβαίνει σε αυτή, όταν εμφανίζεται κάτι απρόβλεπτο και μας αναγκάζει να παρεκκλίνουμε από το αρχικό σχέδιο.
Το «φιδάκι» έγινε πείραμα μνήμης
Στη μελέτη συμμετείχαν 50 ενήλικες, οι οποίοι έπαιξαν μια ειδικά σχεδιασμένη εκδοχή του γνωστού παιχνιδιού. Οι παίκτες έβλεπαν για δύο δευτερόλεπτα τις θέσεις ενός, δύο ή τεσσάρων μήλων στην οθόνη και έπρεπε να τις απομνημονεύσουν. Στη συνέχεια, τα μήλα εξαφανίζονταν και εκείνοι καθοδηγούσαν το φίδι προς τα σημεία όπου θυμούνταν ότι βρίσκονταν.
Στις μισές δοκιμές εμφανίζονταν ξαφνικά σταφύλια. Οι συμμετέχοντες έπρεπε πρώτα να αλλάξουν πορεία για να τα συλλέξουν και ύστερα να επιστρέψουν στην αναζήτηση των κρυμμένων μήλων. Αν δεν θυμούνταν τις θέσεις τους, μπορούσαν να ζητήσουν υπενθύμιση, χάνοντας όμως έναν βαθμό.
Πώς αλλάζει προτεραιότητες ο εγκέφαλος;
Όταν δεν υπήρχε αντιπερισπασμός, οι συμμετέχοντες κατευθύνονταν συνήθως πρώτα προς το μήλο που βρισκόταν πιο κοντά τους. Μετά τη συλλογή των σταφυλιών, όμως, είχαν μετακινηθεί σε διαφορετικό σημείο της οθόνης. Αντί να συνεχίσουν μηχανικά το αρχικό τους πλάνο, έδιναν προτεραιότητα στο μήλο που βρισκόταν πλέον πιο κοντά στη νέα τους θέση.
Με άλλα λόγια, η μνήμη εργασίας δεν κρατούσε απλώς μια αμετάβλητη λίστα στόχων. Οι πληροφορίες αναδιοργανώνονταν ανάλογα με το ποια ήταν πιο χρήσιμη μετά τη διακοπή. Αυτή η ευελιξία, ωστόσο, περιοριζόταν όταν οι συμμετέχοντες έπρεπε να θυμούνται περισσότερες τοποθεσίες.
Μετά τον αντιπερισπασμό οι παίκτες βασίζονταν συνήθως στη μνήμη τους για ένα μόνο μήλο, ακόμη και αν αρχικά είχαν απομνημονεύσει περισσότερα. Για τα υπόλοιπα ήταν πιθανότερο να χρησιμοποιήσουν την υπενθύμιση (βοήθεια). Φαίνεται, επομένως, ότι όταν το σχέδιο διακόπτεται, ο εγκέφαλος διατηρεί στην πρώτη γραμμή την πιο επείγουσα πληροφορία και αναζητά ξανά τις υπόλοιπες όταν τις χρειαστεί.
Ο εγκέφαλος στην καθημερινότητα
Τα ευρήματα θα μπορούσαν να εξηγούν πώς καταφέρνουμε να συνεχίζουμε μια εργασία όταν κάτι απρόοπτο αλλάζει προσωρινά την πορεία μας. Η προσαρμογή αυτή είναι γρήγορη και πρακτική, αλλά έχει τα όριά της. Όσα περισσότερα προσπαθούμε να συγκρατήσουμε, τόσο πιο δύσκολο να αναδιοργανώσουμε το πλάνο μας κατόπιν αντιπερισπασμού.
Η μελέτη ωστόσο, έχει και περιορισμούς. Το πείραμα ήταν μικρό και πραγματοποιήθηκε σε ελεγχόμενο περιβάλλον με ένα παιχνίδι. Επιπλέον, κατέγραψε τη συμπεριφορά των συμμετεχόντων και όχι απευθείας τη δραστηριότητα του εγκεφάλου. Δεν δείχνει, επομένως, ποιοι ακριβώς νευρωνικοί μηχανισμοί μπορεί να κρύβονται πίσω από αυτήν την αναδιοργάνωση.