Ένα γουργουρητό στη μέση μιας σιωπηλής αίθουσας μπορεί να μας φέρει σε αμηχανία, αλλά συνήθως δεν αποτελεί λόγο ανησυχίας. Στην πραγματικότητα, οι ήχοι που παράγονται στο εσωτερικό της κοιλιάς δεν αποτελούν απλώς θόρυβο, αλλά ενδείξεις της φυσιολογικής λειτουργίας του οργανισμού. Για τους επιστήμονες, μάλιστα, μπορεί να προσφέρουν έναν νέο τρόπο να μελετήσουν πόσο καλά αντιλαμβανόμαστε όσα συμβαίνουν στο σώμα μας.
Ερευνητές από το University College London και άλλα βρετανικά πανεπιστήμια δημιούργησαν μια πρωτότυπη δοκιμή με την ονομασία «Rumble Recognition». Οι συμμετέχοντες άκουγαν ηχογραφήσεις από τη δική τους κοιλιά και προσπαθούσαν να αναγνωρίσουν ποια καταγραφόταν εκείνη ακριβώς τη στιγμή και ποια είχε ηχογραφηθεί λίγα λεπτά νωρίτερα.
Στόχος της μελέτης, που δημοσιεύθηκε στο Scientific Reports, δεν ήταν να διαπιστωθεί αν κάθε στομάχι έχει το δικό του αναγνωρίσιμο «γουργουρητό» αλλά πόσο καλά μπορούμε να εντοπίζουμε και να ερμηνεύουμε τα σήματα που προέρχονται από το πεπτικό μας σύστημα.
Η αίσθηση του σώματος εκ των έσω
Η ικανότητα να αντιλαμβανόμαστε τα εσωτερικά σήματα του οργανισμού ονομάζεται ενδοδεκτικότητα (interoception) ή ενδοσωματική αντίληψη. Χάρη σε αυτήν καταλαβαίνουμε, για παράδειγμα, ότι πεινάμε, διψάμε ή ότι η καρδιά μας χτυπά γρηγορότερα.
Τα σήματα αυτά δεν αφορούν μόνο τις σωματικές μας ανάγκες. Συμβάλλουν επίσης στον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε και ρυθμίζουμε τα συναισθήματά μας. Η ταχυκαρδία, το σφίξιμο στην κοιλιά ή η ναυτία μπορεί να ερμηνευθούν διαφορετικά ανάλογα με το περιβάλλον ως φόβος, άγχος, ενθουσιασμός ή αδιαθεσία.
Όταν δίνουμε υπερβολική προσοχή σε τέτοιες αισθήσεις, η ανησυχία μπορεί να ενταθεί. Από την άλλη, όταν δυσκολευόμαστε να τις αντιληφθούμε, μπορεί να παραβλέπουμε βασικά σήματα του σώματος, όπως την πείνα, τη δίψα, την κόπωση ή τον πόνο. Γι’ αυτό και οι επιστήμονες μελετούν όλο και περισσότερο τη σχέση της ενδοσωματικής αντίληψης με τη σωματική και την ψυχική υγεία.
Πώς έγινε το πείραμα
Στη μελέτη συμμετείχαν 45 υγιείς ενήλικες ηλικίας 18 έως 65 ετών, το 68% των οποίων ήταν γυναίκες. Οι εθελοντές είχαν μείνει χωρίς φαγητό και νερό για τρεις ώρες πριν από τη δοκιμή. Οι ερευνητές τοποθέτησαν ένα ψηφιακό στηθοσκόπιο στην κοιλιά τους, ώστε να καταγράφει τους ήχους του πεπτικού συστήματος. Οι ήχοι αυτοί ονομάζονται βορβορυγμοί και δημιουργούνται κυρίως από τις κινήσεις των μυών του στομάχου και του εντέρου, καθώς μετακινούν υγρά και αέρια.
Σε κάθε δοκιμή οι συμμετέχοντες άκουγαν δύο ηχητικά αποσπάσματα διάρκειας 15 δευτερολέπτων. Το ένα μεταδιδόταν ζωντανά από την κοιλιά τους και το άλλο είχε καταγραφεί νωρίτερα. Έπρεπε να επιλέξουν ποιο από τα δύο ήταν ζωντανό και να δηλώσουν πόσο βέβαιοι αισθάνονταν για την απάντησή τους. Η διαδικασία επαναλήφθηκε σε τρεις διαφορετικές περιπτώσεις: αρχικά μετά τη σύντομη νηστεία, στη συνέχεια αφού ήπιαν 200 ml ανθρακούχου νερού και, τέλος, μετά την κατανάλωση 200 ml ενός ροφήματος υποκατάστατου γεύματος με υψηλή περιεκτικότητα σε πρωτεΐνη.
Αναγνωρίζουμε το γουργουρητό μας;
Σε γενικές γραμμές, οι συμμετέχοντες δεν κατάφεραν να αναγνωρίσουν με ιδιαίτερη ακρίβεια τον ζωντανό ήχο. Η μέση ακρίβεια ήταν περίπου 56% όταν ήταν νηστικοί, 59% μετά το ανθρακούχο νερό και 60% μετά το ρόφημα. Οι διαφορές ανάμεσα στις τρεις συνθήκες δεν ήταν στατιστικά σημαντικές, γεγονός που σημαίνει ότι η κατανάλωση νερού ή του ροφήματος δεν βελτίωσε με σαφή τρόπο την απόδοση ολόκληρης της ομάδας.
Υπήρχαν, όμως, μεγάλες διαφορές από άνθρωπο σε άνθρωπο. Περίπου το 18% των συμμετεχόντων είχε καλύτερη επίδοση μετά τη σύντομη νηστεία, ενώ τα ποσοστά έφτασαν στο 27% μετά το ανθρακούχο νερό και στο 24% μετά το ρόφημα, κάτι που πιθανώς υποδηλώνει ότι εξωτερικοί παράγοντες μπορούν να επηρεάσουν το πόσο καθαρά αντιλαμβανόμαστε τι συμβαίνει μέσα στο σώμα μας.
Παράλληλα, όσοι ήταν πιο ακριβείς έτειναν να δηλώνουν και μεγαλύτερη βεβαιότητα για τις σωστές απαντήσεις τους. Οι συμμετέχοντες που πεινούσαν περισσότερο είχαν επίσης καλύτερες επιδόσεις κατά την αρχική φάση, γεγονός που υποδεικνύει ότι η αντίληψη των γαστρεντερικών σημάτων μπορεί να μεταβάλλεται ανάλογα με την κατάσταση του οργανισμού.
Δεν είναι πάντα πείνα
Αν και έχουμε μάθει να συνδέουμε το γουργουρητό με την πείνα, δεν αποτελεί πάντα ένδειξη ότι χρειαζόμαστε φαγητό. Οι ήχοι δημιουργούνται από τις φυσιολογικές κινήσεις του γαστρεντερικού συστήματος, οι οποίες μπορεί να ακούγονται τόσο με άδειο όσο και με γεμάτο στομάχι.
Όταν δεν τρώμε, το στομάχι και το έντερο κάνουν περιοδικές συσπάσεις «καθαρισμού», που προκαλούν τα γνωστά γουργουρητά της πείνας. Μετά το φαγητό, οι κινήσεις τους παράγουν επίσης ήχους καθώς η τροφή αναμειγνύεται. Έτσι, ένα θορυβώδες στομάχι δεν σημαίνει απαραίτητα πρόβλημα υγείας. Η δοκιμή δεν διαγιγνώσκει παθήσεις, αλλά μελετά πώς συνδέουμε αυτούς τους ήχους με το πώς νιώθουμε.
Γιατί ενδιαφέρει τους επιστήμονες
Μέχρι σήμερα, αρκετές μέθοδοι μελέτης της γαστρεντερικής αντίληψης ήταν παρεμβατικές. Η νέα δοκιμή όμως, είναι μη επεμβατική και χρησιμοποιεί σχετικά απλό εξοπλισμό. Στο μέλλον θα μπορούσε να βοηθήσει στη διερεύνηση του τρόπου με τον οποίο η αντίληψη των σημάτων του εντέρου διαφοροποιείται, όπως συμβαίνει για παράδειγμα στις διατροφικές διαταραχές, το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου, το άγχος και την κατάθλιψη. Αυτό παραμένει, ωστόσο, μια πιθανή εφαρμογή και όχι αποτέλεσμα της παρούσας έρευνας, η οποία εξέτασε μόνο υγιείς ανθρώπους.
Η μελέτη αποτελεί μια πρώτη ένδειξη ότι η μέθοδος μπορεί να εφαρμοστεί, όχι ένα ολοκληρωμένο διαγνωστικό εργαλείο. Παρότι το δείγμα ήταν μικρό με μόλις δέκα δοκιμές σε κάθε συνθήκη, η έρευνα ανοίγει έναν νέο δρόμο για να κατανοήσουμε σε βάθος την επικοινωνία εντέρου και εγκέφαλου.