Ο καφές συνδέεται διαχρονικά με τη μακροζωία και τον μειωμένο κίνδυνο εμφάνισης ορισμένων χρόνιων παθήσεων. Ωστόσο, ένα βασικό ερώτημα παραμένει. Τι κρύβεται ακριβώς πίσω από τα οφέλη του για την υγεία; Μια νέα μελέτη από το Texas A&M University στρέφει την προσοχή μας σε έναν λιγότερο γνωστό κυτταρικό υποδοχέα, τον NR4A1.
Σύμφωνα με τους ερευνητές, ορισμένες φυσικές ενώσεις του καφέ φαίνεται να αλληλεπιδρούν μαζί του, επηρεάζοντας τη λειτουργία του. Ο συγκεκριμένος υποδοχέας παίζει σημαντικό ρόλο στους μηχανισμούς άμυνας του οργανισμού ενάντια στο κυτταρικό στρες, τη φλεγμονή και τις βλάβες των ιστών, διεργασίες που συνδέονται άμεσα με τη γήρανση και την εμφάνιση χρόνιων νοσημάτων.
Τα ευρήματα, που δημοσιεύθηκαν στο επιστημονικό περιοδικό Nutrients, προσφέρουν μια πιθανή βιολογική εξήγηση για τα οφέλη που παρατηρούνται εδώ και χρόνια σε μεγάλες πληθυσμιακές μελέτες.
Ο «αισθητήρας» των θρεπτικών συστατικών
Ο NR4A1 ανήκει στους λεγόμενους πυρηνικούς υποδοχείς, πρωτεΐνες που βρίσκονται μέσα στα κύτταρα και συμβάλλουν στη ρύθμιση της δραστηριότητας ορισμένων γονιδίων. Ενεργοποιείται ή μεταβάλλει τη δράση του όταν ο οργανισμός έρχεται αντιμέτωπος με παράγοντες όπως η φλεγμονή, το στρες και η βλάβη των ιστών.
Προηγούμενες έρευνες έχουν συνδέσει τον NR4A1 με τον μεταβολισμό, την αποκατάσταση των ιστών και τον έλεγχο της φλεγμονής. Έχει επίσης χαρακτηριστεί ως ένας πιθανός «αισθητήρας θρεπτικών συστατικών», καθώς φαίνεται ότι μπορεί να ανταποκρίνεται σε ενώσεις της διατροφής και να επηρεάζει μηχανισμούς που σχετίζονται με την υγιή γήρανση. Αν και η λειτουργία του δεν έχει ακόμη αποσαφηνιστεί, αποτελεί μέρος ενός πολύπλοκου δικτύου μέσα από το οποίο, τα κύτταρα ρυθμίζουν την άμυνα και την ισορροπία τους.
Πώς συνδέεται ο καφές με τον NR4A1
Για να εξετάσουν αυτή τη σύνδεση, οι ερευνητές μελέτησαν τόσο εκχυλίσματα καφέ όσο και μεμονωμένα συστατικά του σε εργαστηριακά μοντέλα. Διαπίστωσαν ότι αρκετές πολυφαινόλες και άλλες φυσικές ενώσεις του ροφήματος μπορούσαν να αλληλεπιδράσουν με τον NR4A1 και να μεταβάλουν τη δραστηριότητά του.
Ανάμεσα στις ενώσεις με την εντονότερη δράση ήταν το καφεϊκό, το χλωρογενικό και το φερουλικό οξύ, καθώς και η καφεστόλη και η καβεόλη. Σημειώνεται ότι το καφεϊκό οξύ, παρά το όνομά του, δεν είναι καφεΐνη, αλλά μια πολυφαινόλη που συναντάται και σε άλλα τρόφιμα φυτικής προέλευσης.
Στις κυτταρικές δοκιμές, οι συγκεκριμένες ενώσεις επηρέασαν μηχανισμούς που συνδέονται με τη φλεγμονώδη απόκριση και τον κυτταρικό πολλαπλασιασμό. Όταν οι επιστήμονες μείωσαν εργαστηριακά την παρουσία του NR4A1, αρκετές από αυτές τις επιδράσεις εξασθένησαν σημαντικά. Τα ευρήματα υποδηλώνουν ότι ο υποδοχέας ενδέχεται να λειτουργεί ως «μεσολαβητής» σε ορισμένες από τις βιολογικές δράσεις των συστατικών του καφέ.
Ο καφές δεν έχει μόνο καφεΐνη
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα ευρήματα είναι ότι η καφεΐνη δεν παρουσίασε την ισχυρότερη δράση. Παρότι μπορούσε να αλληλεπιδράσει με τον NR4A1, η λειτουργική της επίδραση στα συγκεκριμένα εργαστηριακά μοντέλα ήταν περιορισμένη. Πιο δραστικές ήταν οι πολυφαινόλες και άλλες φυτικές ενώσεις του καφέ.
Αυτά επιβεβαιώνουν πιθανώς ότι τα πιθανά οφέλη του καφέ δεν οφείλονται σε ένα μόνο συστατικό, αλλά στον συνδυασμό των εκατοντάδων ουσιών που περιέχει. Θα μπορούσε επίσης να εξηγεί, τουλάχιστον εν μέρει, γιατί σε ορισμένες πληθυσμιακές μελέτες παρόμοιες συσχετίσεις έχουν παρατηρηθεί τόσο για τον κανονικό όσο και για τον ντεκαφεϊνέ καφέ.