Όλοι γνωρίζουμε ότι ο εγκέφαλος αλλάζει με το πέρασμα του χρόνου. Αυτό που δεν γνωρίζαμε μέχρι σήμερα με λεπτομέρεια είναι ότι αυτές οι αλλαγές δεν φαίνεται να ακολουθούν ακριβώς την ίδια πορεία στους άνδρες και στις γυναίκες. Μια νέα μελέτη έρχεται να φωτίσει τις διαφορές στον τρόπο με τον οποίο μεγαλώνει ο ιππόκαμπος – μια από τις σημαντικότερες περιοχές του εγκεφάλου για τη μνήμη και τη μάθηση.
Τα ευρήματα δεν σημαίνουν ότι το ένα φύλο έχει «καλύτερη» ή «χειρότερη» μνήμη από το άλλο. Δείχνουν, όμως, ότι ο εγκέφαλος μπορεί να ακολουθεί διαφορετικές βιολογικές διαδρομές στη διαδικασία της γήρανσης, κάτι που ίσως αποδειχθεί πολύτιμο για την πρόληψη νευροεκφυλιστικών νοσημάτων, όπως η νόσος Αλτσχάιμερ.
Τι είναι ο ιππόκαμπος;
Ο ιππόκαμπος βρίσκεται βαθιά μέσα στον εγκέφαλο και παίζει καθοριστικό ρόλο στη δημιουργία νέων αναμνήσεων, στη μάθηση και στον χωρικό προσανατολισμό. Είναι επίσης μία από τις πρώτες περιοχές που επηρεάζονται σε άτομα με ήπια γνωστική έκπτωση. Γι’ αυτό και οι επιστήμονες τον μελετούν εντατικά, αναζητώντας τα πρώτα σημάδια της φυσιολογικής – αλλά και της παθολογικής – γήρανσης.
Εγκέφαλος & γήρανση: Τι έδειξε η νέα έρευνα;
Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν μαγνητικές τομογραφίες υπερυψηλής ανάλυσης για να εξετάσουν επιμέρους περιοχές του ιππόκαμπου σε περισσότερους από 200 υγιείς ενήλικες ηλικίας 21 έως 87 ετών. Διαπίστωσαν ότι οι αλλαγές στον όγκο του ιππόκαμπου δεν εμφανίζονται με τον ίδιο τρόπο στα δύο φύλα. Στις γυναίκες, ορισμένες υποπεριοχές φαίνεται να αρχίζουν να μεταβάλλονται νωρίτερα, ιδιαίτερα μετά τη μέση ηλικία. Στους άνδρες, αντίθετα, οι αλλαγές αυτές φαίνεται να εξελίσσονται με πιο γρήγορο ρυθμό όταν ξεκινήσουν.
Οι ερευνητές τονίζουν ότι οι διαφορές αυτές είναι βιολογικές και δεν σημαίνουν απαραίτητα ότι κάποιος θα παρουσιάσει προβλήματα μνήμης.
Ποιος μπορεί να είναι ο ρόλος των ορμονών;
Μία πιθανή εξήγηση αφορά τις ορμονικές αλλαγές που συμβαίνουν στις γυναίκες κατά την εμμηνόπαυση. Η μείωση των οιστρογόνων φαίνεται πως επηρεάζει τον εγκέφαλο, καθώς οι συγκεκριμένες ορμόνες συμμετέχουν σε μηχανισμούς που σχετίζονται με την προστασία των νευρικών κυττάρων και την πλαστικότητα του εγκεφάλου.
Οι επιστήμονες, ωστόσο, επισημαίνουν ότι η συγκεκριμένη μελέτη δεν μπορεί να αποδείξει σχέση αιτίας και αποτελέσματος. Απλώς αναδεικνύει μια συσχέτιση που θα πρέπει να διερευνηθεί περαιτέρω.
Γιατί έχει σημασία αυτή η ανακάλυψη;
Η νόσος Αλτσχάιμερ εμφανίζεται συχνότερα στις γυναίκες, ενώ και η πορεία της γνωστικής έκπτωσης φαίνεται να διαφέρει μεταξύ των δύο φύλων. Η καλύτερη κατανόηση του τρόπου με τον οποίο γερνά ο εγκέφαλος μπορεί να βοηθήσει τους επιστήμονες να αναπτύξουν πιο εξατομικευμένες στρατηγικές πρόληψης, έγκαιρης διάγνωσης και θεραπείας.
Με άλλα λόγια, αντί να αντιμετωπίζουμε τη γήρανση του εγκεφάλου ως μια ενιαία διαδικασία, ίσως στο μέλλον χρειαστεί να λαμβάνουμε περισσότερο υπόψη τις βιολογικές ιδιαιτερότητες κάθε ανθρώπου.
Εγκέφαλος: Τι μπορούμε να κάνουμε για να τον προστατεύσουμε;
Αν και δεν μπορούμε να σταματήσουμε τη φυσιολογική γήρανση, υπάρχουν συνήθειες που φαίνεται να συμβάλλουν στη διατήρηση της γνωστικής υγείας.
Οι ειδικοί συνιστούν:
- τακτική σωματική άσκηση,
- μεσογειακή διατροφή,
- ποιοτικό ύπνο,
- κοινωνική δραστηριότητα,
- πνευματική «άσκηση», όπως διάβασμα, εκμάθηση νέων δεξιοτήτων ή επίλυση γρίφων,
- καλή ρύθμιση της αρτηριακής πίεσης, του σακχάρου και της χοληστερόλης.
Παρότι ο εγκέφαλος ανδρών και γυναικών φαίνεται να γερνά με διαφορετικό τρόπο, οι βασικοί παράγοντες που τον προστατεύουν παραμένουν οι ίδιοι. Και όσο περισσότερο κατανοούμε τις αλλαγές που συμβαίνουν με την ηλικία, τόσο περισσότερες πιθανότητες έχουμε να διατηρήσουμε τη μνήμη και τις νοητικές μας λειτουργίες σε καλή κατάσταση για περισσότερα χρόνια.