Όταν μιλάμε για τη γήρανση, το μυαλό μας πηγαίνει συνήθως στον ήλιο, το κάπνισμα, το άγχος ή την κακή διατροφή. Είναι γνωστό ότι οι υπεριώδεις ακτίνες καταστρέφουν το DNA, ότι το χρόνιο στρες αυξάνει τη φλεγμονή και ότι η καθιστική ζωή επιταχύνει τη φθορά του οργανισμού. Ωστόσο, η σύγχρονη επιστήμη φαίνεται υποστηρίζει ότι ο φόβος παίζει καθοριστικό ρόλο.
Συγκεκριμένα, ερευνητικά δεδομένα δείχνουν ότι η ανησυχία για το πέρασμα του χρόνου – και ειδικά ο φόβος της σωματικής παρακμής – δεν επηρεάζει μόνο τη διάθεση ή την ψυχολογία μας, αλλά ίσως αφήνει πραγματικό «βιολογικό αποτύπωμα» στο σώμα. Με άλλα λόγια, το πώς σκεφτόμαστε για την ηλικία μας μπορεί να επηρεάζει το πόσο γρήγορα γερνά ο οργανισμός μας σε κυτταρικό επίπεδο.
Ο φόβος «γράφεται» στο DNA
Μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Psychoneuroendocrinology παρακολούθησε 726 γυναίκες μέσης ηλικίας και εξέτασε τη σχέση ανάμεσα στο άγχος για τη γήρανση και τη λεγόμενη επιγενετική ηλικία.
Η επιγενετική αφορά αλλαγές στον τρόπο λειτουργίας των γονιδίων χωρίς να αλλάζει το ίδιο το DNA. Ουσιαστικά, ορισμένοι παράγοντες του περιβάλλοντος ή της ψυχολογικής κατάστασης μπορούν να «ενεργοποιήσουν» ή να «απενεργοποιήσουν» γονίδια, επηρεάζοντας τη λειτουργία των κυττάρων.
Οι γυναίκες που δήλωναν μεγαλύτερο φόβο για την ηλικία τους και μεγαλύτερη ανησυχία για τη μελλοντική υγεία τους εμφάνιζαν ταχύτερη επιγενετική γήρανση. Δηλαδή, τα κύτταρά τους έδειχναν βιολογικά πιο «γερασμένα» από ό,τι θα αναμενόταν για τη χρονολογική τους ηλικία.
Το χρόνιο ψυχολογικό φορτίο και η συνεχής ανησυχία ίσως επηρεάζουν βαθύτερα το σώμα απ’ όσο πιστεύαμε μέχρι σήμερα.
Τι αλλάζει μετά τα 35;
Σύμφωνα με μελέτη του Ινστιτούτου Karolinska, η κορύφωση της φυσικής απόδοσης παρατηρείται κατά μέσο όρο γύρω στην ηλικία των 30–35 ετών. Από εκείνο το σημείο και μετά, τόσο η καρδιοαναπνευστική ικανότητα όσο και η μυϊκή δύναμη αρχίζουν να μειώνονται σταδιακά. Η πτώση αυτή φαίνεται να είναι βιολογικά προγραμματισμένη και εμφανίζεται ανεξάρτητα από το πόσο δραστήριο ήταν ένα άτομο στη νεότερη ηλικία του.
Με την πάροδο των δεκαετιών, η μείωση τείνει να επιταχύνεται, ιδίως μετά τη μέση ηλικία, συμβάλλοντας στη σταδιακή απώλεια λειτουργικότητας, αντοχής και αυτονομίας. Ωστόσο, τα δεδομένα δείχνουν ότι ο ρυθμός αυτής της φθοράς δεν είναι αναπόφευκτος ούτε ίδιος για όλους.
Γιατί οι γυναίκες βιώνουν το φόβο πιο έντονα
Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι οι γυναίκες είναι πιθανότερο να βιώνουν έντονη ανησυχία για τη γήρανση, κυρίως λόγω πολιτισμικών προτύπων που συνδέουν την αξία τους με τη νεότητα, την εμφάνιση και τη γονιμότητα.
Παράλληλα, στη μέση ηλικία πολλές γυναίκες επωμίζονται πολλαπλούς ρόλους, όπως τη φροντίδα παιδιών και ηλικιωμένων γονιών. Η καθημερινή επαφή με την ασθένεια και τη φθορά μπορεί να ενισχύει τον φόβο για το δικό τους μέλλον.