Οι περισσότεροι ξέρουμε από πολύ νωρίς ποιο είναι το «καλό» μας χέρι. Με αυτό γράφουμε, κρατάμε το πιρούνι, βουρτσίζουμε τα δόντια, πιάνουμε ένα εργαλείο ή κάνουμε μια κίνηση που απαιτεί ακρίβεια. Το άλλο, μη κυρίαρχο χέρι μοιάζει συχνά αδέξιο, σαν να μην υπακούει με την ίδια ευκολία.
Για χρόνια, αυτή η διαφορά θεωρούνταν ένδειξη ότι ο εγκέφαλος είναι εξαρχής οργανωμένος έτσι ώστε η μία πλευρά να ελέγχει καλύτερα τις λεπτές κινήσεις. Μια νέα μελέτη, όμως, που δημοσιεύθηκε στο Proceedings of the National Academy of Sciences, προτείνει ότι το κυρίαρχο χέρι ίσως είναι «καλύτερο», απλώς επειδή έχει εξασκηθεί πολύ περισσότερο.
Το πείραμα με τους αγκώνες
Το βασικό πρόβλημα στη μελέτη του κυρίαρχου χεριού είναι ότι η εμπειρία και η βιολογία συγχέονται. Οι περισσότεροι άνθρωποι χρησιμοποιούν το ίδιο χέρι για γραφή και λεπτούς χειρισμούς σε όλη τους τη ζωή, με αποτέλεσμα να είναι δύσκολο να ξεχωρίσει κανείς ποιο μέρος της δεξιότητας προέρχεται από τον εγκέφαλο και ποιο από την εξάσκηση.
Οι ερευνητές όμως, βρήκαν έναν έξυπνο τρόπο να το διερευνήσουν. Ζήτησαν από δεξιόχειρες συμμετέχοντες να γράψουν με… ένα στυλό δεμένο στον αγκώνα, ώστε να σχηματίζουν γράμματα και αριθμούς με μια περιοχή του σώματος που σχεδόν κανείς δεν έχει εκπαιδεύσει για γραφή.
Αν το δεξί άκρο είχε από μόνο του ένα έμφυτο πλεονέκτημα στον κινητικό έλεγχο, οι συμμετέχοντες θα έπρεπε να γράφουν καλύτερα με τον δεξί αγκώνα απ’ ό,τι με τον αριστερό. Αυτό, όμως, δεν συνέβη. Οι δεξιόχειρες ήταν εξίσου κακοί και με τους δύο αγκώνες.
Όταν αφαιρέθηκε δηλαδή, το πλεονέκτημα της εξάσκησης, εξαφανίστηκε και η διαφορά ανάμεσα στη δεξιά και την αριστερή πλευρά.
Η εξάσκηση πίσω από το κυρίαρχο χέρι
Στη συνέχεια, οι ερευνητές εκπαίδευσαν τους συμμετέχοντες να γράφουν με τον έναν αγκώνα, είτε από την πλευρά του κυρίαρχου χεριού είτε από την άλλη. Και στις δύο περιπτώσεις, η απόδοση βελτιώθηκε σημαντικά.
Αυτό δείχνει ότι ακόμη και μια κίνηση που στην αρχή μοιάζει σχεδόν αδύνατη, μπορεί να βελτιωθεί με εξάσκηση. Κυρίως, όμως, ενισχύει την ιδέα ότι η υπεροχή του κυρίαρχου χεριού δεν είναι ένα γενικό, απόλυτο πλεονέκτημα της μίας πλευράς του σώματος. Είναι πιο πιθανό να αφορά συγκεκριμένες δεξιότητες που έχουμε επαναλάβει χιλιάδες φορές.
Η γραφή, για παράδειγμα, δεν είναι μια απλή κίνηση. Απαιτεί ακριβείς καμπύλες, αλλαγές κατεύθυνσης, έλεγχο πίεσης, ρυθμό και προσαρμογή σε ένα εργαλείο. Το ίδιο ισχύει και για πολλά καθημερινά αντικείμενα, από το μαχαίρι και το ψαλίδι μέχρι τη ρακέτα του τένις ή ακόμη και το ποντίκι του υπολογιστή.
Δεξιότητα μέσα από την επανάληψη
Τα ευρήματα μας υπενθυμίζουν ότι η δεξιότητα δεν είναι κάτι δεδομένο, αλλά κάτι που χτίζεται σιγά σιγά μέσα από την εξάσκηση και την επανάληψη.
Το κυρίαρχο χέρι φαίνεται να γίνεται πιο επιδέξιο γιατί έχει μάθει, μέσα από χρόνια εξάσκησης, να εκτελεί σύνθετες κινήσεις με ακρίβεια και αυτοπεποίθηση. Έχει εκπαιδευτεί στην χρήση εργαλείων, προσαρμόζεται σε διαφορετικές απαιτήσεις και τελειοποιεί σταδιακά κάθε κίνηση.
Αυτό σημαίνει ότι το σώμα μας έχει πιθανόν μεγαλύτερη ικανότητα προσαρμογής απ’ όσο συχνά πιστεύουμε. Με τον χρόνο και την εξάσκηση, μπορούμε να αναπτύξουμε δεξιότητες και να βελτιώσουμε τον τρόπο που κινούμαστε και αλληλεπιδρούμε με τον κόσμο γύρω μας.