Το διάστημα δεν είναι απλώς εντυπωσιακό. Είναι ένα από τα πιο απαιτητικά περιβάλλοντα στα οποία μπορεί να βρεθεί το ανθρώπινο σώμα. Έλλειψη βαρύτητας, ακτινοβολία, περιορισμένος χώρος, απομόνωση, αλλαγές στον ύπνο και οι απαιτήσεις της αποστολής δημιουργούν ένα σύνολο συνθηκών που δοκιμάζει σώμα και μυαλό. Γι’ αυτό και το ερώτημα δεν είναι μόνο πώς επιστρέφουν οι αστροναύτες στη Γη, αλλά και πώς έχει επηρεαστεί ο εγκέφαλος όσο βρίσκονταν εκεί.
Μια νέα μικρή μελέτη δίνει μια πρώτη, καθησυχαστική απάντηση. Μετά από αποστολή 17 ημερών στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό, δύο αστροναύτες δεν εμφάνισαν σημαντική έκπτωση στην εγκεφαλική ή γνωστική τους λειτουργία. Το πιο ενδιαφέρον, όμως, δεν είναι το αποτέλεσμα, αλλά ο τρόπος με τον οποίο οι ερευνητές κατάφεραν να το καταγράψουν.
Ένα «check-up» εγκεφάλου σε έξι λεπτά
Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν μια φορητή συσκευή που καταγράφει την ηλεκτρική δραστηριότητα του εγκεφάλου μέσω αισθητήρων στο κεφάλι. Ο τρόπος λειτουργίας της θυμίζει, σε απλουστευμένη μορφή, τον έλεγχο των ζωτικών σημείων του σώματος, όπως οι παλμοί ή η πίεση, μόνο που εδώ το ενδιαφέρον στρέφεται στον εγκέφαλο.
Η διαδικασία διαρκούσε περίπου έξι λεπτά. Οι συμμετέχοντες άκουγαν ήχους και συνδυασμούς λέξεων, ενώ η συσκευή κατέγραφε πώς ανταποκρινόταν ο εγκέφαλος. Έτσι οι ερευνητές κατάφεραν να αντλήσουν στοιχεία για λειτουργίες όπως η προσοχή, η επεξεργασία πληροφοριών και η κατανόηση της γλώσσας.
Πώς επηρεάζεται ο εγκέφαλος;
Οι δύο αστροναύτες εξετάστηκαν πριν από την εκτόξευση, μία έως δύο εβδομάδες μετά την επιστροφή τους και ξανά πέντε έως έξι μήνες αργότερα. Παράλληλα υποβλήθηκαν και σε γνωστικά τεστ που αξιολογούσαν την μνήμη, την ταχύτητα επεξεργασίας, την λήψη αποφάσεων και άλλες νοητικές λειτουργίες.
Τα αποτελέσματα ήταν σε γενικές γραμμές σταθερά. Δεν καταγράφηκαν σημαντικές διαφορές στην εγκεφαλική δραστηριότητα πριν και μετά την αποστολή, ενώ οι γνωστικές επιδόσεις δεν έδειξαν ουσιαστική πτώση. Αυτό, βέβαια, δεν σημαίνει ότι «το διάστημα δεν επηρεάζει τον εγκέφαλο». Σημαίνει ότι, σε αυτή τη μικρή αποστολή και σε αυτούς τους δύο ανθρώπους, δεν καταγράφηκαν σημαντικές μεταβολές με τα εργαλεία που χρησιμοποιήθηκαν.
Όπως αναφέρουν οι ερευνητές, που δημοσίευσαν τα ευρήματα στο περιοδικό Space: Science & Technology, πρόκειται περισσότερο για μια απόδειξη ότι αυτού του είδους η μέτρηση μπορεί να λειτουργήσει σε τέτοιες συνθήκες, παρά για ένα οριστικό συμπέρασμα σχετικά με το πώς το διάστημα επηρεάζει τον εγκέφαλο.
Γιατί έχει σημασία
Καθώς οι διαστημικές αποστολές γίνονται όλο και πιο μεγάλες και απαιτητικές, η παρακολούθηση της εγκεφαλικής υγείας γίνεται ζήτημα ασφάλειας. Δεν αρκεί να ξέρουμε αν η καρδιά, οι μύες ή τα οστά αντέχουν. Πρέπει να γνωρίζουμε και αν ο εγκέφαλος παραμένει υγιής, λειτουργικός και ευέλικτος.
Οι ερευνητές αναφέρουν ωστόσο, ότι η μελέτη έχει και περιορισμούς. Αφορά μόνο δύο αστροναύτες και οι μετρήσεις δεν έγιναν κατά τη διάρκεια της πτήσης, κάτι που σημαίνει ότι χρειάζονται μεγαλύτερες μελέτες.