Η Ανταρκτική δεν είναι το πρώτο μέρος που θα σκεφτόταν κανείς όταν μιλάμε για αντικαρκινικές θεραπείες. Κι όμως, στα παγωμένα νερά της, μικροσκοπικοί θαλάσσιοι οργανισμοί μπορεί να κρύβουν απαντήσεις για μία από τις πιο επιθετικές μορφές καρκίνου του δέρματος, το μελάνωμα.
Ερευνητές από το University of South Florida επέστρεψαν πρόσφατα από μια αποστολή έξι εβδομάδων σε μία από τις πιο απομονωμένες περιοχές του πλανήτη, όπου συνέλεξαν δείγματα από ασκίδια, μικρά θαλάσσια ασπόνδυλα γνωστά και ως sea squirts. Οι οργανισμοί αυτοί ζουν στα παγωμένα νερά της Ανταρκτικής και παράγουν, μέσω βακτηρίων που φιλοξενούν, τοξίνες οι οποίες φαίνεται να τους προστατεύουν από θηρευτές. Αυτό που θέλουν να διαπιστώσουν οι επιστήμονες είναι αν αυτές οι ουσίες μπορούν να αξιοποιηθούν ως βάση για μια πιθανή θεραπεία κατά του μελανώματος.
Η εναλλακτική προσέγγιση ενάντια στο μελάνωμα
Σύμφωνα με τον Bill Baker, καθηγητή Χημείας στο University of South Florida, η ερευνητική ομάδα έχει ήδη δει ενθαρρυντικά αποτελέσματα σε πειραματικά μοντέλα. Οι τοξίνες που μελετούν κατάφεραν να σκοτώσουν κύτταρα μελανώματος σε πειραματόζωα, χωρίς να σκοτώσουν τα ίδια τα ζώα. Αυτό, όπως εξηγεί, δείχνει ότι φαίνεται να έχουν χαρακτηριστικά που τις καθιστούν ενδιαφέρουσες ως πιθανή βάση για την ανάπτυξη νέων θεραπειών.
Η απόσταση, βέβαια, από ένα ενθαρρυντικό εύρημα στο εργαστήριο μέχρι ένα εγκεκριμένο φάρμακο είναι μεγάλη. Ο ίδιος αναγνωρίζει ότι θα χρειαστούν μεγαλύτερες μελέτες σε πειραματόζωα, πιθανώς και σε άλλα ζωικά μοντέλα, προτού εξεταστεί οποιαδήποτε προοπτική για κλινικές δοκιμές σε ανθρώπους. Και ακόμη κι αν διαμορφωθεί ένα πιθανό φάρμακο, θα πρέπει να περάσει από διαδοχικές, αυστηρά ελεγχόμενες φάσεις αξιολόγησης για την ασφάλεια και την αποτελεσματικότητά του.
Γιατί έχει σημασία η αποστολή στην Ανταρκτική
Η πρόσφατη αποστολή δεν είχε μόνο στόχο τη συλλογή υλικού. Οι ερευνητές ήθελαν να κατανοήσουν καλύτερα τη σχέση ανάμεσα στο ασκίδιο και στο βακτήριο που ζει μέσα του και παράγει την ουσία με την αντικαρκινική δράση. Με άλλα λόγια, δεν αρκεί να γνωρίζουν ότι η τοξίνη υπάρχει. Χρειάζεται να καταλάβουν πώς παράγεται, σε ποιες συνθήκες και τι ρόλο παίζει στο οικοσύστημα του οργανισμού.
Αυτή η γνώση μπορεί να αποδειχθεί κρίσιμη στα επόμενα βήματα. Όσο καλύτερα κατανοούν οι επιστήμονες τον φυσικό μηχανισμό, τόσο πιο στοχευμένα μπορούν να προχωρήσουν σε εργαστηριακές δοκιμές και, πιθανώς, στην ανάπτυξη μιας ουσίας που θα μπορεί να παραχθεί με ασφάλεια.
Η ίδια η διαδικασία της συλλογής ήταν ιδιαίτερα απαιτητική. Οι δύτες της ομάδας κατέβαιναν σε βάθη που έφταναν περίπου τα 40 μέτρα, για περίπου μισή ώρα κάθε φορά. Οι συνθήκες στην Ανταρκτική περιλάμβαναν χαμηλές θερμοκρασίες, πάγο, απρόβλεπτες θαλάσσιες συνθήκες, περιορισμένη ορατότητα και την παρουσία άγριων ζώων, όπως οι λεοπαρδάλεις της θάλασσας. Κάθε κατάδυση έπρεπε να σχεδιαστεί με ακρίβεια, ώστε να εξασφαλίζεται τόσο η ολοκλήρωση της έρευνας όσο και η προστασία των δυτών.
Το μεγάλο εμπόδιο
Ένα από τα πιο πρακτικά αλλά καθοριστικά ζητήματα είναι η ποσότητα. Για να προχωρήσουν οι μελέτες, οι ερευνητές χρειάζονται εκατοντάδες χιλιοστόγραμμα έως και γραμμάρια της συγκεκριμένης ουσίας. Όμως από μια συλλογή ασκιδίων μεγέθους μπάλας μπάσκετ μπορεί να προκύψει μόλις ένα ελάχιστο κλάσμα αυτής της ποσότητας.
Η λύση δεν μπορεί να είναι η μαζική συλλογή από την Ανταρκτική. Μια τέτοια πρακτική θα μπορούσε να διαταράξει το ευαίσθητο οικοσύστημα που οι επιστήμονες επιδιώκουν να προστατεύσουν. Γι’ αυτό ένα σημαντικό μέρος της επόμενης φάσης θα επικεντρωθεί στο πώς μπορεί η τοξίνη να παραχθεί συνθετικά στο εργαστήριο.
Από τη θάλασσα στο εργαστήριο
Η αναζήτηση θεραπευτικών ουσιών στη φύση έχει μακρά ιστορία στην ιατρική έρευνα. Ιδιαίτερα η θάλασσα, με τη μεγάλη βιοποικιλότητά της, αποτελεί εδώ και δεκαετίες πεδίο έντονου επιστημονικού ενδιαφέροντος.
Σπόγγοι, κοράλλια, χιτωνόζωα και άλλοι θαλάσσιοι οργανισμοί έχουν μελετηθεί για τις χημικές ουσίες που παράγουν και για τον πιθανό τους ρόλο στην πρόληψη ή τη θεραπεία ασθενειών. Η περίπτωση των ασκιδίων της Ανταρκτικής έρχεται να προστεθεί σε αυτή τη μακρά ερευνητική παράδοση.