Το τελευταίο διάστημα η Ευρώπη έρχεται αντιμέτωποι με τακτικούς και πολλές φορές παρατεταμένους καύσωνες. Μέσα σε ένα ευρύτερο πλαίσιο έρευνας, πολλοί επιστήμονες προσπαθούν να μελετήσουν τον τρόπο και τον βαθμό που η ζέστη μας επηρεάζει.
Όταν η θερμοκρασία ανεβαίνει και ο καύσωνας «χτυπά» με 40άρια, το σώμα μας μπαίνει σε μια δύσκολη δοκιμασία. Όμως η αίσθηση της ζέστης δεν είναι ίδια για όλους. Για κάποιους είναι δυσάρεστη αλλά για άλλους μπορεί να γίνει επικίνδυνη. Νεότερες ιατρικές παρατηρήσεις δείχνουν ότι η βιολογία, η ηλικία και ο τρόπος ζωής επηρεάζουν σημαντικά το πώς αντιδρούμε στις υψηλές θερμοκρασίες.
Τι συμβαίνει όταν το σώμα υπερθερμαίνεται;
Το ανθρώπινο σώμα βασίζεται σε μηχανισμούς ψύξης για να διατηρεί μια σταθερή θερμοκρασία. Ο βασικός μηχανισμός είναι ο ιδρώτας, ο οποίος βοηθά στη μείωση της θερμότητας μέσω εξάτμισης. Όμως όταν η θερμοκρασία του περιβάλλοντος είναι πολύ υψηλή, ή όταν το σώμα δεν ιδρώνει αποτελεσματικά, αυτοί οι μηχανισμοί δυσκολεύονται να ανταποκριθούν. Το αποτέλεσμα μπορεί να είναι από απλή κόπωση μέχρι θερμική εξάντληση.
Γυναίκες και ζέστη: Μια πιο σύνθετη βιολογική εξίσωση
Σύμφωνα με κλινικούς επιστήμονες, οι γυναίκες φαίνεται να επηρεάζονται διαφορετικά από τη ζέστη σε σχέση με τους άνδρες, κυρίως λόγω βιολογικών διαφορών. Κατά μέσο όρο ιδρώνουν λιγότερο, κάτι που επηρεάζει την ικανότητα του σώματος να δροσίζεται. Παρότι διαθέτουν πυκνότερη κατανομή ιδρωτοποιών αδένων, η συνολική απόδοση ψύξης είναι συχνά χαμηλότερη. Αυτό σημαίνει ότι το σώμα μπορεί να καθυστερεί να ενεργοποιήσει τον μηχανισμό εφίδρωσης, κάνοντας τη ζέστη πιο έντονα αισθητή.
Η θερμική ευαισθησία μπορεί επίσης να μεταβάλλεται μέσα στον μήνα. Σύμφωνα με μελέτες, κατά τη δεύτερη φάση του εμμηνορροϊκού κύκλου, τα επίπεδα προγεστερόνης αυξάνονται και η βασική θερμοκρασία του σώματος μπορεί να ανέβει ελαφρώς. Αυτή η φυσική αύξηση κάνει τις υψηλές θερμοκρασίες του περιβάλλοντος πιο δύσκολα ανεκτές.
Παράλληλα, στην εμμηνόπαυση, οι ορμονικές αλλαγές προκαλούν εξάψεις και μειωμένη ικανότητα θερμορύθμισης, κάτι που μπορεί να επιβαρύνει σημαντικά την εμπειρία ενός καύσωνα.
Η κυκλοφορία του αίματος ως «σύστημα ψύξης»
Ένας ακόμη σημαντικός μηχανισμός του σώματος είναι η αγγειοδιαστολή, η μεταφορά αίματος προς την επιφάνεια του δέρματος για αποβολή θερμότητας. Σε περιόδους έντονης ζέστης, αυτό το σύστημα λειτουργεί σαν φυσικό «air condition». Ωστόσο, σε ορισμένες περιπτώσεις, όπως μετά την εμμηνόπαυση ή σε άτομα με μικρότερη καρδιαγγειακή απόδοση, η διαδικασία αυτή μπορεί να είναι λιγότερο αποτελεσματική. Το αποτέλεσμα είναι μεγαλύτερη κατακράτηση θερμότητας και πιο έντονη αίσθηση δυσφορίας.
Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο;
Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι η ευαλωτότητα στη ζέστη δεν αφορά μόνο τις γυναίκες. Υπάρχουν πολλές ομάδες που χρειάζονται ιδιαίτερη προσοχή:
- Ηλικιωμένοι άνω των 65 ετών, καθώς το σώμα τους δυσκολεύεται να ρυθμίσει τη θερμοκρασία.
- Βρέφη και μικρά παιδιά, των οποίων το θερμορρυθμιστικό σύστημα δεν έχει ωριμάσει πλήρως.
- Άτομα με χρόνια νοσήματα, όπως καρδιοπάθειες, διαβήτη, νεφρικά ή αναπνευστικά προβλήματα.
- Άτομα που λαμβάνουν φαρμακευτική αγωγή
- Εργαζόμενοι σε εξωτερικούς χώρους, αθλητές και όσοι εκτίθενται στον ήλιο για πολλές ώρες.
Η πρόληψη στον καύσωνα περιλαμβάνει σύμφωνα με τους ειδικούς:
- Αποφυγή έκθεσης στον ήλιο μεταξύ 11:00 και 15:00
- Κατανάλωση αρκετών υγρών μέσα στη μέρα
- Ελαφριά, δροσερά ρούχα και καπέλο
- Προγραμματισμός δραστηριοτήτων νωρίς το πρωί ή αργά το απόγευμα
- Συχνά διαλείμματα σε σκιερό ή δροσερό χώρο