Πέντε χώρες «κρατούν» σήμερα τον τομέα που αφορά το πλάσμα αίματος και την παραγωγή φαρμάκων από αυτό σε ολόκληρη την Ευρώπη.
Σύμφωνα με στοιχεία του Market Research Bureau, η Ευρωπαϊκή Eνωση συλλέγει ετησίως 9,3 εκατομμύρια λίτρα πλάσματος εντός των συνόρων της.
Το 50% αυτής της ποσότητας προέρχεται από περίπου 190 ιδιωτικά κέντρα στην Αυστρία, την Τσεχία, την Ουγγαρία και την Γερμανία. Δηλαδή, χιλιάδες ασθενείς στην Γηραιά Ηπειρο που χρειάζονται θεραπείες πλάσματος, εξαρτώνται από την εθελοντική προσφορά των πολιτών σε αυτές τις τέσσερις χώρες.
Η πέμπτη χώρα παρέχει στην Ευρώπη το 40% του πλάσματος που χρησιμοποιείται για φάρμακα (Plasma Derived Medicinal Products – PDMPs), αλλά δεν είναι ευρωπαϊκή. Είναι οι Ηνωμένες Πολιτείες μέσω των οποίων η Ευρώπη εισάγει μεγάλες ποσότητες πλάσματος για να καλύψει τις ανάγκες των ασθενών της.
Τα δύο μοντέλα
Το πλάσμα του αίματος – το κιτρινωπό υγρό που δίνει στο αίμα μας την ρευστή του μορφή και μεταφέρει θρεπτικά συστατικά – είναι πολύτιμη δραστική ουσία για μια σειρά από φάρμακα που σώζουν ζωές, που κανένα εργαστήριο ή φαρμακοβιομηχανία δεν μπορεί να παρασκευάσει με τεχνητό τρόπο. Η παραγωγή PDMPs εξαρτάται αποκλειστικά από την εθελοντική προσφορά των δοτών πλάσματος.
Στην Ευρώπη εφαρμόζονται σήμερα δύο διαφορετικές προσεγγίσεις για τη συλλογή και αξιοποίηση του πλάσματος.
Η πρώτη είναι το συνεργατικό μοντέλο, το οποίο εφαρμόζουν οι τέσσερις παραπάνω χώρες: Δημόσιοι φορείς, μη κερδοσκοπικοί οργανισμοί και ιδιωτικά κέντρα συλλογής συνυπάρχουν και αλληλοσυμπληρώνονται για τον κοινό σκοπό. Δεν πρόκειται για σύμπραξη ιδιωτικού – δημοσίου (βλ. ΣΔΙΤ) αλλά για συνεργασία με στόχο την ευρωπαϊκή στρατηγική αυτονομία. Το αποτέλεσμα: αυτές οι χώρες όχι μόνο καλύπτουν τις δικές τους ανάγκες, αλλά εξάγουν πλάσμα για παραγωγή φαρμάκων πλάσματος, στηρίζοντας ασθενείς σε όλη την Ευρώπη.
Η δεύτερη προσέγγιση είναι το μοντέλο του κρατικού μονοπωλίου: Χώρες όπως η Γαλλία, η Ισπανία και η Ιταλία συλλέγουν πλάσμα αποκλειστικά μέσω κρατικών δομών. Το αποτέλεσμα εδώ είναι διαφορετικό: εξάρτηση από εισαγωγές για την κάλυψη των αναγκών.
Γιατί έχει σημασία η αυτάρκεια πλάσματος;
Η απάντηση δόθηκε, με τον πιο δύσκολο τρόπο, την περίοδο της πανδημίας.
Τα μέτρα που είχαν στόχο να περιορίσουν την εξάπλωση του κορονοϊού, περιόρισαν ταυτόχρονα την εφοδιαστική αλυσίδα εκτός συνόρων ενώ μείωσαν δραστικά την εθελοντική προσφορά πλάσματος.
Ετσι μειώθηκε η παραγωγή και διαθεσιμότητα φαρμάκων, με τους γιατρούς σε πολλές χώρες να πρέπει να επιλέγουν ποιος ασθενής θα λάβει θεραπεία και ποιος όχι…
Τι συμβαίνει στην Ελλάδα
Ο έλληνας νομοθέτης δεν έχει προβλέψει, με κανέναν τρόπο, την αξιοποίηση πλάσματος για την παραγωγή φαρμάκων.
Στην Ελλάδα, η συλλογή πλάσματος γίνεται αποκλειστικά μέσω του διαχωρισμού του από το ολικό αίμα, στα κέντρα αιμοδοσίας, με στόχο την κάλυψη νοσοκομειακών αναγκών. Δεν υπάρχει συγκεκριμένη στόχευση για παραγωγή φαρμάκων — η συλλογή είναι, όπως περιγράφεται, συγκυριακή.
Επιπλέον η αλυσίδα παραγωγής φαρμάκων πλάσματος εφαρμόζει συγκεκριμένα πρωτόκολλα και πιστοποιήσεις, ώστε το πλάσμα να μπορεί να χρησιμοποιηθεί για φαρμακευτική παραγωγή. Αυτές οι πιστοποιήσεις δεν υπάρχουν στα ελληνικά κέντρα αιμοδοσίας.
Και ακόμα κι αν υπήρχαν, το νομικό κενό δεν επιτρέπει στον επίσημο φορέα – το Εθνικό Κέντρο Αιμοδοσίας – να διαθέσει το πλάσμα που περισσεύει από τη νοσοκομειακή χρήση σε φαρμακευτικές εταιρείες.
Το αποτέλεσμα: το πλεονάζον πλάσμα αποθηκεύεται σε βαθιά κατάψυξη — μέχρι τελικά να απορριφθεί. Σήμερα, στην Ελλάδα, υπάρχουν αποθηκευμένα έτσι 60.000 λίτρα πλάσματος. Η αξιοποίηση αυτής της ποσότητας θα μπορούσε να καλύψει τις θεραπείες περίπου 58 ανθρώπων με αιμοροφιλία.
Εννοείται ότι στην Ελλάδα υπάρχουν ασθενείς που χρειάζονται PDMPs και οι οποίοι εξαρτώνται από την προσφορά – αλλά η χώρα μας δεν συνεισφέρει (με πλάσμα) στην παραγωγή αυτών των φαρμάκων.
Αποζημίωση δοτών: τι λέει ο νόμος, τι γίνεται στην πράξη
Οι χώρες που εφαρμόζουν το αποδοτικό συνεργατικό μοντέλο έχουν θεσπίσει κατ’ αποκοπή αποζημίωση για τους δότες πλάσματος.
Αυτό δεν σημαίνει ότι έχουν μετατρέψει μια ύψιστη εθελοντική προσφορά σε αγοραπωλησία. Απλώς αναγνωρίζουν τον χρόνο, την προσπάθεια και την επαναλαμβανόμενη δέσμευση των δοτών σε μια διαδικασία που σώζει ζωές. Η δωρεά πλάσματος διαρκεί 90 λεπτά και μπορεί να επαναλαμβάνεται έως 60 φορές τον χρόνο.
Εξάλλου, η ευρωπαϊκή νομοθεσία ξεκαθαρίζει ότι η κατ’ αποκοπή αποζημίωση είναι συμβατή με τον εθελοντικό χαρακτήρα της δωρεάς και δεν συνιστά πληρωμή.
Επιπλέον, το ύψος της αποζημίωσης είναι συμβολικό, ενώ σύμφωνα με σχετικά στοιχεία δεν επηρεάζει την εθελοντική αιμοδοσία η οποία είναι εξίσου σημαντική για την επάρκεια σε αποθέματα αίματος – για παράδειγμα στη Γερμανία, όπου ο δημόσιος τομέας συλλογής λειτουργεί παράλληλα με τον ιδιωτικό, οι δωρεές αίματος το 2023 αυξήθηκαν κατά 2,6% σε σύγκριση με το 2022 σύμφωνα με το Paul- Ehrlich-Institut.
Η επάρκεια πλάσματος μας αφορά όλους. Διότι τα PDMPs δεν αφορούν μόνο σπάνιες ασθένειες. Χρησιμοποιούνται ολοένα και ευρύτερα σε υποστηρικτικές θεραπείες για καρκινοπαθείς, στην αντιμετώπιση σοβαρών εγκαυμάτων και τραυμάτων, σε μεταμοσχεύσεις οργάνων, μετά από μεγάλες χειρουργικές επεμβάσεις, στη θεραπεία ηπατίτιδας και αυτοάνοσων παθήσεων.
Και η Ευρώπη πρέπει να έχει πλάσμα για όλους.
Ακολουθήστε το Protagon στο Google News