Ειδικοί στην ψυχική υγεία εξηγούν πώς η αυστηρή κριτική, η συναισθηματική απαξίωση και οι συγκρούσεις μέσα στο σπίτι, μπορούν να επηρεάσουν τη συμπεριφορά των παιδιών.
Οι περισσότεροι γονείς θέλουν να μεγαλώσουν παιδιά με ενσυναίσθηση, αυτοπεποίθηση και σεβασμό προς τους άλλους. Γι’ αυτό κι όταν ανακαλύπτουν ότι το παιδί τους εμφανίζει επιθετικότητα, εκφοβίζει ή ταπεινώνει άλλα παιδιά, αυτό μπορεί να προκαλέσει σοκ, ενοχές και αμφιβολίες, για το αν κάτι έχει πάει λάθος μέσα στην οικογένεια.
Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι η παιδική επιθετικότητα και το bullying δεν εμφανίζονται ξαφνικά ούτε οφείλονται συνήθως σε έναν μόνο παράγοντα. Η συμπεριφορά των παιδιών επηρεάζεται από το οικογενειακό περιβάλλον, τις σχέσεις που παρακολουθούν καθημερινά και τον τρόπο με τον οποίο οι ίδιοι οι γονείς διαχειρίζονται τα συναισθήματα, τα όρια και τις συγκρούσεις.
Μελέτη που δημοσιεύθηκε στο American Journal of Public Health, έδειξε ότι έως και το 20% των παιδιών θα εκφοβίσουν κάποιον συμμαθητή τους κάποια στιγμή από το δημοτικό έως το λύκειο. Η ίδια έρευνα έδειξε ότι τόσο τα παιδιά που δέχονται bullying όσο και εκείνα που το ασκούν εμφανίζουν αυξημένο κίνδυνο ψυχικών δυσκολιών, προβλημάτων στο σχολείο και δυσκολιών στις κοινωνικές σχέσεις αργότερα στη ζωή τους.
Όταν το παιδί νιώθει «αόρατο»
Η Άμπερ Θόρντον, κλινική ψυχολόγος στις ΗΠΑ, εξηγεί ότι πίσω από πολλές συμπεριφορές bullying κρύβεται η ανασφάλεια και η αίσθηση αδυναμίας.
Όπως αναφέρει, παιδιά που νιώθουν υποτιμημένα, αόρατα ή συναισθηματικά παραμελημένα, είναι πιο πιθανό να προσπαθήσουν να αποκτήσουν έλεγχο και δύναμη απέναντι σε άλλα παιδιά.
Η συνεχής κριτική, οι σκληρές τιμωρίες, οι ειρωνείες ή η απαξίωση των συναισθημάτων ενός παιδιού, μπορεί να επηρεάσουν βαθιά τον τρόπο που αντιλαμβάνεται τον εαυτό του. Ακόμη και σχόλια που λέγονται «για πλάκα» ενδέχεται να λειτουργήσουν τραυματικά όταν επαναλαμβάνονται συστηματικά.
Οι ειδικοί τονίζουν ότι πολλές φορές οι γονείς δεν αντιλαμβάνονται πως ο τρόπος που μιλούν ή αντιδρούν επηρεάζει το παιδί. Η εξάντληση, το άγχος και η ψυχική πίεση της καθημερινότητας των γονιών, μπορεί να τους οδηγήσουν σε συμπεριφορές που κάνουν το παιδί να αισθάνεται ότι δεν ακούγεται ή δεν έχει αξία.
Μελέτες δείχνουν ότι η συναισθηματική επικύρωση από τους γονείς συνδέεται με καλύτερη συναισθηματική ρύθμιση και μικρότερη επιθετικότητα στα παιδιά.
Ο ρόλος του οικογενειακού περιβάλλοντος
Η Ανίτα Πάουελ, σύμβουλος ψυχικής υγείας που εργάζεται με παιδιά και εφήβους στις ΗΠΑ, σημειώνει ότι πολλά παιδιά αναπαράγουν μέσα στις σχέσεις τους όσα παρακολουθούν καθημερινά στο σπίτι.
Όταν οι φωνές, οι προσβολές, η υποτίμηση ή οι επιθετικές αντιδράσεις θεωρούνται «φυσιολογικές» μορφές επικοινωνίας μέσα στην οικογένεια, το παιδί δυσκολεύεται να κατανοήσει ποια συμπεριφορά είναι υγιής και ποια όχι.
Έρευνες δείχνουν ότι τα παιδιά που μεγαλώνουν σε περιβάλλον με αυταρχικό ή επιθετικό γονεϊκό στυλ έχουν περισσότερες πιθανότητες να εμφανίσουν εκφοβιστική συμπεριφορά απέναντι στους συνομηλίκους τους. Αντίθετα, οι γονείς που συνδυάζουν σαφή όρια με συναισθηματική υποστήριξη και σεβασμό φαίνεται να λειτουργούν προστατευτικά.
Οι ειδικοί υπογραμμίζουν ότι σημαντικό ρόλο παίζει και ο τρόπος με τον οποίο οι γονείς διαχειρίζονται τις συγκρούσεις μετά από ένα ξέσπασμα ή μια δύσκολη στιγμή. Οι λεγόμενες «επανορθωτικές συζητήσεις» βοηθούν το παιδί να καταλάβει τι συνέβη, γιατί ήταν λάθος και πώς μπορεί να εκφράζεται διαφορετικά στο μέλλον.
Επιθετικά παιδιά – Τι μπορούν να κάνουν οι γονείς
Αν ένας γονιός παρατηρήσει ότι το παιδί του γίνεται επιθετικό, ειρωνικό ή εκφοβιστικό απέναντι σε άλλα παιδιά, οι ειδικοί συμβουλεύουν να αποφύγει τις ακραίες αντιδράσεις και τις ταμπέλες.
Αντί για φράσεις όπως «είσαι κακό παιδί» ή «έγινες νταής», προτείνουν μια πιο ήρεμη και ουσιαστική προσέγγιση:
- να διερευνηθεί τι νιώθει το παιδί
- να συζητηθούν οι σκέψεις και τα συναισθήματά του
- να μπουν σαφή όρια στη συμπεριφορά
- να ενισχυθεί η ενσυναίσθηση και η υπευθυνότητα
- να ζητηθεί βοήθεια ειδικού όταν χρειάζεται
Η Άμπερ Θόρντον επισημαίνει ότι τα παιδιά που νιώθουν ασφαλή να εκφράσουν τα συναισθήματά τους χωρίς φόβο ή απόρριψη έχουν μικρότερες πιθανότητες να στραφούν στον εκφοβισμό.
Οι ειδικοί εξηγούν ότι πίσω από πολλές επιθετικές συμπεριφορές δεν βρίσκεται η «κακία», αλλά η δυσκολία του παιδιού να διαχειριστεί τον θυμό, την απόρριψη, την ανασφάλεια ή την ανάγκη του να νιώσει σημαντικό.
Γι’ αυτό και η πρόληψη του bullying και της επιθετικότητας, δεν ξεκινά μόνο στο σχολείο, αλλά κυρίως μέσα από τις καθημερινές σχέσεις, τον τρόπο επικοινωνίας και το συναισθηματικό κλίμα που βιώνει το παιδί στο σπίτι.
Φωτογραφία: istock