Μια διεθνής ομάδα ερευνητών, με επικεφαλής το Πανεπιστήμιο Flinders της Αυστραλίας, ανακοίνωσε ότι αποκωδικοποίησε τον μηχανισμό που προκαλεί τις εξαιρετικά σπάνιες θρομβώσεις μετά από εμβόλια που βασίζονται σε αδενοϊούς ή μετά από φυσική λοίμωξη από αδενοϊό.
Η μελέτη, η οποία δημοσιεύθηκε στο έγκριτο περιοδικό «New England Journal of Medicine» τον Φεβρουάριο του 2026, ανοίγει τον δρόμο για τον σχεδιασμό ακόμη ασφαλέστερων εμβολίων.
Το μυστικό κρύβεται στον «μοριακό μιμητισμό»
Η έρευνα αποκάλυψε ότι το πρόβλημα ξεκινά από ένα λάθος του ανοσοποιητικού συστήματος. Σε ορισμένους ανθρώπους με συγκεκριμένο γενετικό υπόβαθρο, το σώμα μπερδεύει μια πρωτεΐνη του αδενοϊού (την πρωτεΐνη pVII) με μια φυσιολογική ανθρώπινη πρωτεΐνη του αίματος, που ονομάζεται παράγοντας αιμοπεταλίων 4 (PF4).
Αυτή η σύγχυση οδηγεί στην παραγωγή αντισωμάτων που επιτίθενται στην πρωτεΐνη PF4, προκαλώντας την ενεργοποίηση των αιμοπεταλίων και τον σχηματισμό θρόμβων. Η κατάσταση αυτή ονομάζεται ανοσολογική θρομβοκυτταροπενία και θρόμβωση από εμβόλιο (VITT).
Ο ρόλος της γενετικής και των μεταλλάξεων
Οι επιστήμονες χρησιμοποίησαν προηγμένες τεχνικές φασματομετρίας μάζας και γονιδιωματικής ανάλυσης για να εντοπίσουν τα εξής:
Η αντίδραση εμφανίζεται κυρίως σε άτομα που φέρουν ένα συγκεκριμένο αλληλόμορφο γονίδιο (IGLV3-21*02 ή *03).
Μια συγκεκριμένη μετάλλαξη στα αντισώματα αυτών των ανθρώπων (η μετάλλαξη K31E) είναι αυτή που «κλειδώνει» την επίθεση κατά της πρωτεΐνης PF4.
Η διαδικασία αυτή είναι πανομοιότυπη είτε προκληθεί από εμβόλιο αδενοϊικού φορέα (όπως της AstraZeneca) είτε από μια απλή φυσική λοίμωξη από αδενοϊό (κοινό κρυολόγημα).
Προς μια νέα γενιά ασφαλέστερων εμβολίων
Η ανακάλυψη αυτή θεωρείται ορόσημο για τη δημόσια υγεία. Καθώς ο ακριβής «ένοχος» -η πρωτεΐνη pVII του αδενοϊού- έχει πλέον ταυτοποιηθεί, οι κατασκευαστές εμβολίων μπορούν να τροποποιήσουν γενετικά τους αδενοϊικούς φορείς ώστε να αφαιρέσουν αυτόν τον κίνδυνο.
Αυτό σημαίνει ότι τα μελλοντικά εμβόλια που χρησιμοποιούν αυτή την τεχνολογία θα μπορούν να παρέχουν την ίδια ισχυρή προστασία έναντι διαφόρων ασθενειών, εξαλείφοντας εντελώς την πιθανότητα αυτής της σπάνιας αλλά σοβαρής παρενέργειας. Η εξέλιξη αυτή είναι ιδιαίτερα σημαντική για περιοχές του κόσμου όπου τα εμβόλια αδενοϊικού φορέα αποτελούν το κύριο εργαλείο καταπολέμησης επιδημιών.