Οι επιστήμονες εξηγούν πώς η υποκειμενική εμπειρία της μοναξιάς, και όχι απλώς η έλλειψη κοινωνικών επαφών, συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο ασθενειών και θνησιμότητας
Μοναξιά:Η απόκλιση ανάμεσα σε αυτές τις δύο καταστάσεις ονομάζεται «κοινωνική ασυμμετρία».
Στη μελέτη αναλύθηκαν δεδομένα από 7.845 άτομα ηλικίας άνω των 50 ετών που ζούσαν στην Αγγλία και παρακολουθήθηκαν για περίπου 13,6 χρόνια. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι αυτή η αναντιστοιχία σχετίζεται με αυξημένο κίνδυνο νόσησης και θανάτου.
Άτομα που ένιωθαν πιο μοναχικά από ό,τι δικαιολογούσαν οι κοινωνικές τους συνθήκες και χαρακτηρίστηκαν ως «κοινωνικά ευάλωτα» είχαν αυξημένο κίνδυνο θνησιμότητας από κάθε αιτία, καρδιαγγειακών παθήσεων και χρόνιας αποφρακτικής πνευμονοπάθειας.
Αντίθετα, όσοι είχαν περιορισμένες κοινωνικές επαφές αλλά δεν ένιωθαν μοναξιά – οι λεγόμενοι «κοινωνικά ανθεκτικοί» – εμφάνισαν μόνο μικρή αύξηση κινδύνου για τα περισσότερα προβλήματα υγείας.
Ο υψηλότερος κίνδυνος καταγράφηκε σε όσους συνδύαζαν και τις δύο καταστάσεις: κοινωνική απομόνωση και έντονη μοναξιά.
Ο Άντονι Ονγκ επισημαίνει ότι το ενθαρρυντικό στοιχείο είναι πως η «κοινωνική ασυμμετρία» μπορεί να μετρηθεί, γεγονός που επιτρέπει τον εντοπισμό των ατόμων υψηλού κινδύνου πριν εμφανιστούν οι επιπτώσεις στην υγεία.
Ο φαύλος κύκλος της χρόνιας μοναξιάς
Μια δεύτερη μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Nature Communications Psychology, ανέδειξε έναν μηχανισμό που επιδεινώνει τη μοναξιά.
Τα άτομα που βιώνουν χρόνια μοναξιά, τείνουν να αντιλαμβάνονται τις κοινωνικές αλληλεπιδράσεις ως απειλητικές. Αυτή η αντίληψη τα οδηγεί σε αποφυγή επαφών, ενισχύοντας περαιτέρω το αίσθημα απομόνωσης.
Ο κύκλος αυτός γίνεται πιο έντονος όσο αυξάνεται η ένταση της μοναξιάς, γεγονός που καθιστά ιδιαίτερα δύσκολη τη διακοπή του.
Σύμφωνα με τον Ονγκ, τα ευρήματα αυτά δείχνουν ότι οι παρεμβάσεις δεν μπορούν να περιορίζονται μόνο στην αύξηση των κοινωνικών επαφών. Απαιτείται αντιμετώπιση τόσο των εξωτερικών συνθηκών όσο και των ψυχολογικών και συμπεριφορικών μηχανισμών που συντηρούν τη μοναξιά.
Ένα αυξανόμενο πρόβλημα δημόσιας υγείας
Η μοναξιά και η κοινωνική απομόνωση αποτελούν πλέον σημαντική πρόκληση για τη δημόσια υγεία, καθώς επηρεάζουν τόσο την ψυχική όσο και τη σωματική υγεία.
Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ), περίπου το 16% του παγκόσμιου πληθυσμού βιώνει μοναξιά.
Επιπλέον, εκτιμάται ότι μία στις πέντε επισκέψεις σε γιατρούς πρωτοβάθμιας φροντίδας σχετίζεται με προβλήματα που δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν αποκλειστικά με ιατρικές παρεμβάσεις, όπως η μοναξιά, η κοινωνική απομόνωση και οι οικονομικές δυσκολίες.
Η κοινωνική συνταγογράφηση ως νέα προσέγγιση
Απέναντι σε αυτή την πραγματικότητα, όλο και περισσότεροι επαγγελματίες υγείας στρέφονται στην έννοια της «κοινωνικής συνταγογράφησης».
Η προσέγγιση αυτή περιλαμβάνει μη ιατρικές παρεμβάσεις που ενισχύουν την ευεξία των ασθενών, όπως συμμετοχή σε ομάδες πεζοπορίας, εθελοντικές δράσεις ή δραστηριότητες κοινότητας, όπως λέσχες κηπουρικής.
Στόχος είναι η σύνδεση των υπηρεσιών υγείας με πόρους της κοινότητας, ώστε να βελτιωθεί η υγεία του πληθυσμού, να μειωθούν οι ανισότητες και να περιοριστεί η πίεση στα συστήματα υγείας.
Το Ηνωμένο Βασίλειο υπήρξε η πρώτη χώρα που ενσωμάτωσε την κοινωνική συνταγογράφηση στην εθνική πολιτική υγείας, με περισσότερους από ένα εκατομμύριο πολίτες να παραπέμπονται κάθε χρόνο σε τέτοιες υπηρεσίες.
Ο Νιλς Φίτγε (Nils Fietje), στέλεχος του ΠΟΥ Ευρώπης, υπογραμμίζει ότι η κοινωνική συνταγογράφηση αποτελεί ένα ισχυρό εργαλείο για την αντιμετώπιση των κοινωνικών παραγόντων που επηρεάζουν την υγεία.
Από τον Μάρτιο του 2026, η National Academy for Social Prescribing (NASP) στο Ηνωμένο Βασίλειο θα λειτουργεί ως Κέντρο Συνεργασίας του ΠΟΥ για την ανάπτυξη πολιτικών κοινωνικής συνταγογράφησης, υποστηρίζοντας τα κράτη-μέλη στην εφαρμογή αντίστοιχων στρατηγικών.
Συμπερασματικά, η μοναξιά δεν εξαρτάται μόνο από το αν κάποιος είναι μόνος, αλλά κυρίως από το πώς βιώνει τις σχέσεις του. Η κατανόηση αυτής της διαφοράς μπορεί να αποτελέσει καθοριστικό βήμα για την πρόληψη σοβαρών προβλημάτων υγείας και την ανάπτυξη πιο ουσιαστικών παρεμβάσεων.
Φωτογραφία: istock